Diku mbi ylber...

Diku mbi ylber...
Ardi Stefa

Nën Hënën e plotë, në monopatet e hijeve, nata ndryshon trajtat…
Shtjella të vogla ere trajtëzohen në sokaqet e shkreta, mundet t’i ndjekësh në destinacionet e tyre sekrete nëpër Qytet, një cirk magjik shfaqet brenda pluhurit dhe sjell me vete pamje të tjetërbotshme, realiteti bën akrobacira në vakuum…
Qëndroj përpara dritares, në shoqërinë e disa pemëzave të vogla, që u përpoqa t’i ktheja në Bonsai dhe dëgjoj në magnetofon zërin e trishtë të një këngëtareje jo të njohur, një këngë, nga një epokë ku pak vëtë e kujtojnë ende. Përpara meje fotografia e Xheronimos, kryetarit të madh të indianëve Apachi, indiani plak me sytë e mëdhenj dheh me një vështrim pa shprehje, i rrudhur,. I zbërdhylët dhe gri si letra.
Heronjtë e mëdhenj nuk ekzistojnë më, askush nuk rrëfen më historira, gjyshërit përrallëtarë këna vdekur të gjithë...
Dikur ekzstonte një dhomë e vogël ku Zhyl Verni, i ulur në traezën e tij shkruante në gjysmëerrësirë librat e tij; dikur ekzistonte një dritare nga e cila Howard Phillips Lovecraft vështronte pamjen e heshtur, diku në një lagje të Argjentinë ishte një kopsht në të cilin udhëtonte, tashmë i verbër Borhesi dhe diku në Vlorë, në një shtëpi të vjetër, ekzistonte një pasqyrë, në të cilin u pa për herë të fundit një djalë i ri, një natë përpara se të varej...
Ku udhëtojnë tani të gjitha ato frymëzimet e çuditshme të poetëve, projektet e mëdha dhe pasionet guximtare të shkrimtarëve, tani, kur shpirtërat e tyre kanë ikur përgjithmonë?
Dhe këtu mbrapa, kush e vazhdon veprën e tyre?
Pyes veten, nëse shpirtërat e njerëzve të urtë, që jetojnë një jetë të përgjegjshme e të qetë shkojnë në parajsë, atëhere ku shkojnë shpirtërat e të panënshtruarve dhe rebelëve antikomformistë, shpirtërat e poetëve të mallkuar, të ëndërrimtarëve që humbën nëpër vite, që nuk bësjnë në dogma dhe fe dhe vënë mbi të gjitha njeriun? Ku shkojnë shpirtërat e atyre që zhyten në thellësitë e shpirtit njerëzor për të përshkruar të papërshkrueshmen, që shkojnë larg duke mohuar sigurinë e një jete meskine në kërkim të mrekullive? Në kërkim të mrekullive, në kërkim të një lartësimi dhe të shndërrimit të realitetit, për të ndryshuar botën?
Jetoj ende brenda librave, udhëtoj nga faqja në faqe së bashku me shkrimtarët e mi të preferuar; banojmë të gjithë bashkë në botën e mendimevedhe të Fantazisë; Njerëzit mundet të fantazojnë gjithçka, (mëkat që nuk e bëjnë)...
Vende të ndryshme brenda librave, shtete nëpër re, shtete të tëra që shkëlqejnë, anijet e piratit Barbarosaçajnë detin e qiellin, peripeci dhe pasione në drejtime të panjohura...
Rrëfimet e një ëndërrimtari, të Lordit Dansany, Libri i Mrekullive dhe Dritarja e Bukur, Njeriu që e quanin e Enjte e Chesterton, dr. Fu Manchu me njëmijë fytyrat, i padukshmi Orla i Gi de Mopasan, histori që kapërcejnë realitetin, universe paralele që banohen nga bardë, eksploratorë, ëndërrimtarë, qenie misterioze; të gjitha të shtrira mbi raftet e një biblioteke fantastike. Dëgjoj përsëri e përsëri në kaseta të vjetra zërat e njerësve të mëdhenj të së kaluarës, falët e tyre të zjarrta, të mbushura pasion, por edhe dhembje, ankth...
Shpirtëra që humbën në errësirën e shekujve, zgjohen përsëri pasi mesazhet e tyre jehojnë në vendin e kohës, bobinat rrotullohen pafundësisht, klithmat dhe përçartjet magnetizojnë atmosferën, fantazmat e tyre pëshpërisin misteriozisht, të rrëmbejnë larg, në thellësitë e mikrobotëve të çuditshme...
Zëri i Raymond Chandler tregon shëtitjet e tij të frymëzuara me një makinë të vogël në bridhet e Paqësorit ku lexonte krejt i vetëm revistën e tij të dashur, Black Mask, në varrezën e Mount Hope, në San Diego të Kalifornisë mbi pllakën që zbukuron varrin e tij është shkruar një frazë e tij:” ''Dead men are heavier than broken hearts”.
Ernest Hemingueji përshkruan me pasion udhëtimet e tij në kodrat e gjelbra të Afrikës, peripecitë e tij me gjuetarët e bishave, egërsirat dhe vlerën e një birre të ftohtë në mes të savanës së përvëluar dhe bukurinë e një perëndimi...
Brenda parazitëve dëgjohet zëri i Hugo Bal, i cili në ekstazë deklamon vargjet e pakuptimtë dadaiste të Gadji Berri Bimba, duke u dërguar kështu një notë freskie turmave ...
Gjeniali Robert Anton Wilson bashkëbisedon me një mollë të artë dhe pyet veten “Who is the Master who makes the grass green?”
Historira të një çmendurie krijimi, të përkushtimit artistic dhe të filozofisë ekstreme; ide të çmendura, fantazi jashtëtokësore dhe tentativa të guximshme, temperamente shpërthyese, zbulimi i refleksioneve të fshehta të shpirtit, kërkimet epike shpirtërore; vargjet tragjike të shkruara në shpërthime tragjike të dëshpërimit, por edhe ato këngë shpresëdhënëse, që kanë gjithmonë diçka nga zemra, që i dëgjon një herë dhe pastaj i përshpërit i vetëm në erë, në erën e fortë që mbështjen në kalimin e saj gjethe, jetë dhe shekuj bashkë...
”Somewhere over the rainbow
Way up high
There's a land that I heard of
Once in a lullaby

Somewhere over the rainbow
Skies are blue
And the dreams that you dare to dream
Really do come true”

“Ëndrrat që guxon të ëndërrosh”, këndon një zë i dridhur, nga pafundësia tek ti. Por a guxon?
Mes këtyre mendimeve të mësipërme fillon të shfaqet diçka shumë e rëndësishme.
Besoj se sekreti më i madh i botës është, në fakt, shumë i qartë dhe shtrihet gjithandej rreth nesh. Dhe çuditem gjithmonë me faktin se si njerëzit, ose nuk e shohin, ose thjesht, shtiren se nuk e shohin, d.m.th, akoma edhe kur ajo është gjithandej, ata thonë se ajo nuk u përket...
Zonja dhe zëtërinj, bota nuk është vetëm ajo që duket, nuk është vetëm ajo që dini, nuk është vetëm ajo që ju mësuan!
Janë edhe shumë gjëra të tjera të jashtëzakonshme, fenomene të paemërtueshmetë cilat qarkojnë botë të pafundme!
Ftohemi të gjithë ne të zbulojmë portat dhe daljet e kësaj rrjete të pafundme kozmike, të arrijmë të vështrojmë dhe të zbulojmë çdo cep të tij, të thyejmë monopolin e Realitetit dhe të derdhemi drejt së panjohurës, duke ndjekur monopatet që kanë zemër, d.m.th, ato që kanë horizonte të hapura për shpirtin, në mënyrë që të mund të fitojë të drejtën e lartësimit të qenies; të shëtisim në lagjet e universit të pafund dhe pse jo, të bëhemi edhe vetë ne udheheqës për ata që do të vijnë më pas, t’u tregojmë destinacionet, kryqëzimet, strehimet dhe aljet e rrezikut, të marrim pjesë të gjithë në këtë lojë universale, me të gjitha rreziqet që ajo përmban. Neve, lojtarët kozmikë, të shpërndarë brenda një Luna Parku të jashtëzakonshëm, të çuditshëm, të pafund, si atëhere kur akoma nuk i kishim harruar të gjitha këto, atëherë kur dashuria ishte e dlirë dhe ndërgjegjia nuk ishte rënduar, atëherë kur ishim fëmijë...
Bota e ideve që udhëton brenda tablove, në libra dhe mendime të komplikuara, kjo nevojë e gjithanshme që na shtyn në kërkimin e të çuditshmes, në esentrizmin, në bukurinë e vrgjër, në atë pjesë magjike të vetvetes që na tejkalon dhe krijonartet, kryeveprat, frymëzimet e ethshme që udhëtojnë drejt lartësive, duke rrëmbyer edhe zemrën.
Shpirti i lirëndërton vetveten, rrëfen historinë e tij brenda vargjeve, në një melodi, në një shpërthim kozmik që brenda pluhurit del çdo frymëzim, historia e të gjitha shpirtërave...
Flas për të gjitha ato çaste të mrekullueshme që ëndrrat e prekin, u japin krahë dhe të lehtë arratisemi larg, në shoqërinë e qenieve mitike dhe të fantazisë, varkëtarë të ajrit, guximtarë dhe kapërcyes të qiellit, drejt të Panjohurës me varkë Shpresën...
Të gjithë, dikur do të gjendemi në fund të kësaj bote, dhe atëherë do të nisë peripecia e madhe, për të cilën jemi krijuar, kjo hapje në pafundësi, që disa herë në ëndrra ndodh...


Shpirtra ëndërrimtarë...
djem të vegjël, të hipur në kaj të drunjtë, kalëronim tej dritës së dhomave tona fëminore, në vende të panjohura me magjistarë dhe shkretëtirat e pafundme me Xhindet, në kërkim të Neraidave në pyje të dendur të fshehura në mjegull; larg në vendet e indianëve të ashpër që ndërtonin me përkushtim totemet demoniake dhe magji të forta, me shpërthimet yjore dhe perëndimet e kuqe, në shoqërinë e kaubojvë të teksasit dhe në Arizonën e egër, duke ndezur zjarre natën, të lirë në ajër si zogjtë, me mijëra ëndrra në xhepat e shpuar dhe zemrat e mbushura dashuri...

Grek lind apo bëhesh?...

Grek lind apo bëhesh?...
Të jesh grek, shqiptar, amerikan, egjiptian, anglez apo kinez, nuk është as turp, as nder, është thjesht fakt...
Ardi Stefa

“Grek nuk do të bëhesh kurrë, o shqiptar, o shqiptar...”
Me siguri që do t’ju kujtohet kjo shprehje, e cila disa vjet më parë, por edhe disa muaj më parë, mbizotëronte në klithmat “histeriko- patriotike” të disa grekëve autoktonë me fustanellë.
Në kohën kur pothuajse në të gjitha vendet europiane është i mjaftueshëm të pasurit leje qëndrimi për të votuar në zgjedhjet lokale, në Greqi ende diskutohet se kush duhet të votojë, nëse grek lind apo bëhesh, nëse kanë të drejtën ligjore të votojnë ata që kanë disa dekada që jetojnë në Greqi. Ende në Greqi diskutohet e “Drejta e gjakut” dhe jo “E drejta e territorit”, diskutim, i cili të çon mbrapa në epoka të tjera.
Kush dhe si do të gjykojë e do të vendosë se cilat janë kushtet e marrëdhënieve kundrejt kombit grek?
Sa vite, apo mos vallë shekuj, nevojitet, sipas juristëve grekë, apo edhe politikanëve të ekstremit të djathtë, që të provohet kjo lidhje? Dhe se në sa peshore duhet të matek kërkuesit e nënshtetësisë greke “ që të pranojnë vulnetarisht, vlerat që ka helenizmi dhe më pas përfitimi i ndërgjegjes helene?
Mos vallë emigrantët që kërkojnë nënshtetësinë greke, duhet të testohenh shumë reptësisht për t’u vërtetuar nëse kanë përqafuar idetë themelore të helenizmit e të ortodoksisë? Apo mos vallë “patriotët e vërtetë grekë” ëndërrojnë epokën , kur thërritej “Greqia e grekëve ortodoksë!”, apo kur kush nuk ishte dakort me shprehjen “Atdhe, fe, familje!”, nuk ishte grek?
Kur dëgjohen deklarata të tilla, të grekut me gjak të kulluar, Karaxhaferrit, që do të mbysë të gjitha anijet me klandestinë që hyjnë në ujërat e Greqisë...
Kur juristët konsiderojnë qytetarë të kategorisë së dytë, emigrantët që jetojnë një apo dy dekada në Greqi, apo fëmijët e tyre, të cilët kanë lindur në Greqi dhe kur thelbësisht, i vetmi vend që njohin si atdhe, është Greqia; çfarë duhet të presë dikush nga qytetarët e thjeshtë?
Dhe përse duhet të befasohet ndokush nga fenomenet e racizmit apo ksenofobisë që gjëllojnë rreth e qark?
Në rast se përpjekja e integrimit të një pjese të emigrantëve, të cilët, përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të shoqërisë greke, nuk mundet të ecë normalisht, atëherë problemi i madh i racizmit dhe ksenofobisë, i cili ndeshet këtu e disa dekada, jo vetëm që nuk do të zgjidhet, por do të krijojë gjithnjë e më shumë probleme serioze.
***

B. P., është shqiptar, student në konservator dhe muzikant. Është shumë i njohur me pseudonimin “St Croix”, bashkëpunon me Vasilis Papakonstandinou dhe grupin Imam Baildi. Na pëlqen ose jo ka lindur në Greqi, flet pothuajse vetëm greqisht, shokët i ka grekë. Lidhjet me Shqipërinë (edhe kjo, ndoshta nuk do të na pëlqejë) i ka të pakta.
Në Greqi do të martohet, do të lindë “grekë” të vegjël, të cilët do të shkojnë në shkolla greke. Vetëm një gjë nuk mundet të bëjë Besniku, të vendosë se kush do të mbledhë plehrat, pasi nuk voton në zgjedhjet lokale.
Si Besniku ka edhe shumë të tjerë. Por çështja qëndron se në Greqi ka shumë të tjerë, të cilët nuk duan të shikojnë se cili është problemi i tij, apo i emigrantëve të tjerë.
Në Greqinë e dekadës së dytë të shekullit të XXI, por fillon gjithnjë e më shumë të mbizotërojë mendimi se “Nuk duhet të votosh, pasi nuk ke gjak grek, apo nuk ke lindur nga prindër me gjak grek! Pra nuk të mbulon e “Drejta e gjakut!”. Në epokën e globalizmit dhe të migrimeve masive të popullsive, shumë vazhdojnë të qëndrojnë të palëvizur në idetë e shekujve të kaluara.
Por Historia ka treguar se gjithçka ndryshon, akoma edhe ajo ç’ka konsideronim deri tani si popull, apo komb...
Ashtu sikundër ka dëshmuar se “vlera e origjinës, kriteret etnokulturore për përfitimin e nënshtetësisë, si edhe e “Drejta e gjakut”, përbëjnë, të paktën nga pikëpamja historike kuptime jashtëzakonisht të paqarta dhe vështirë të përcaktueshme. Një komb-shtet, si Greqia, i cili u krijua nga ndryshimet e vazhdueshme të kufijve dhe nga lëvizje të mëdha popullsish, që ushtroi ppr më tepër se një shekull një politikë irredentiste dhe shpenzoi shumë kohë në një kalim politik dhe kulturor, ka nevojë për një dozë të madhe fantazie që të mbështetet ekskluzivisht “në gjakun e qytetarëve të saj!”. Këtë fakt kishin parasysh edhe projektuesit e Politikës së Madhe Greke, të cilët në heshtje pranonin pashmangshmërinë e Greqisë së madhe multikulturore...
Mundet të themi se deri në vitin 1923 grek bëheshe. Pas vitit 1923 grek lindje. Por sot, procedura e globalizmit, lëvizjet e mëdha të popullsive dhe komunitetet multikulturore krojojnë kushte të reja për përcaktimin e nënshtetësisë, të cilat një komb – shtet ftohet t’i administrojë. Greqia nuk përbën përjashtim. Shoqëria greke ka për detyrë që të rishikojë kriteret e përcaktimit të idenditetit kombëtar dhe të statusit të qytetarit- cilët integron dhe cilët përjashton- po qe se do të ketë një tolerancë dhe paqe sociale...

Mungoj

Mungoj
Jam një tablo melankolie, një livadh në vjeshtë me lule të vyshkura...
Çastet mashtruese të mia, gjethe të vdekura në bregun e Lanës që i shkelin papushim dashnorët kalimtarë...
Rinia ime, erëra të ftohta veriu dhe ciklone, të humbura në vende të largëta, ndërmjet luftërash, vdekjeje dhe gijotinash që shkëlqejnë ftohtësisht...
Numëroj vitet dhe stinët e pafund që humbën, por që gjithmonë pas ktheheshin, për t’u larguar përsëri, vagabonde, brenda perëndimeve dhe akullsisë së tmerrshme..

Dashurohem me erën, dritën e zbehtë të një ylli të largët, buzëqeshjet spontane të fëmijëve të vegjël, tingullin e fuqishëm të dallgëve që sulmojnë me mani shkëmbinjtë e bregut.
Brenda jetësh kaloj, i lehtë tashmë; i parëndësishëm. Humbas në çaste,; zhytem në përqafimin më të rrezikshëm... Errësirën e pafund përshkoj...

U përpoqa të përshkruaj atë lehtësinë e padurueshme që zë gjithmonë pritë brenda çasteve kalimtare. Një dehje e ëmbël me pushton zemrën, pamje që fshijnë përnjëherësh të gjitha ndjenjat...
Një hollësi e përpunuar brenda një perëndimi ngjyrë violet, një përkëdhelje e beftë e një flladi kalimtar, rrahja delikate e flatrave të një fluture nate; vështrimi melankolik i një vajze brune.
Fluturimi krenar i një mjellme që fluturon mbi kallamat, një yll që rrëzohet dhe një urim dashurie.
Hijet mbi fustanin e kaltër të një kukulle druri që qëndron e palëvizur përpara derës së hapur të sobës së ndezur...
Një melodi e mbushur kujtime në një muzg të pikëlluar, një ndriçim i çuditshëm yllor në zemër të dimrit.
Aroma e një pjepri të freskët të prerë në tryezën e mesditës, siluetat e hajthme të vajzave në shëtitjet e mbrëmjes...
Një frymëzim i dehur i përqafuar me agimin...

Dështova...
Dështova keqazi...

Si të përshkruash kaq mrekullira?
Rrugë, korridore të pafundme ndjenjash...
Shi i pafund kujtimesh të pafundme që zjellin edhe një tjetër dehje. Që shenjojnë pa u penduar mendimet dhe gjithë kohës mbizotërojnë ethet në shpirt...

Dështova...
Dështova keqazi...

Duke parë mbrapa, në çastin sublim të ikjes, ju garantoj, nuk do të ketë asgjë që do të më bëjë të ndiej keqardhje...
Ndoshta vetëm një gëzim i vogël që priste i fshehur brenda stinëve të dhembjes; priste; për shumë vite që ta shijoja...
Të gjithën dhe me pathos...
Trishtimi e gëlltiti edhe atë, ashtu siç gëlltiti edhe me mijëra ëndrra modeste, sikundër zhduku rininë time të varfësr dhe të gjitha dëshirat e mia...
Kurrkund nuk ekzistoj, inekzistent brenda shekujve, transparent dhe i padukshëm brenda njerëzve; pa atdhe, përqafim dhe shpresë...
I pavdekshëm, por i mundur nga fati...

Dështova...
Dështova keqazi...


Dhjetor 1991

20 vjet dhe dy vjet më parë: paralele të kuptimit që humbëm...

20 vjet dhe dy vjet më parë: paralele të kuptimit që humbëm...

(Jo ne, politikanët...)

Ardi Stefa

Është bërë zakon që në çdo dhjetor të shkruhen me mijëra fjalë e të derdhen tonelata me bojë në tonelata letër për Dhjetorin 1990...
Fjalë të zjarrta, kuptime të madhërishme, mezazhe të thella, për ëndrrat e vizionet e një brezi, e të gjithë brezave...
Kam shkruar shumë për Dhjetorin 1990 e ngjarjet që pasuan, protagonist e dëshmitar i atyre ditëve të zjarrta që shenjuan mua e të gjithë shokët e mi, romantikë të pandreqshëm... Nuk dua sot të përsëris ato që kam thënë e shkruar vite me radhë.
Jo vetëm sepse nuk do t’u ndryshoja asnjë rresht, por edhe sepse shpesh herë vetë ne gjejmë edhe atje ku nuk jemi protagonistë vetë, por ata që sot janë bashkëmoshatarë me ne atëherë...
Ashtu si në 8 dhjetor 1990, këtu e dy vjet më parë, në 6 dhjetor 2008, në Athinë një adoleshent 15 vjeçar u ekzekutua nga plumbat e një polici arrogant, u ekzekutua nga plumbat e një pushteti arbitrar...
Qysh nga dita e nesërme, Athina, Selaniku, Patra dhe të gjitha qytetet e mëdha të Greqisë morën flakë, metaforikisht dhe në kuptimin e mirëfilltë të fjalës.
Me dhjetëra mijëra nxënës e studentë u derdhën spontanisht nëpër rrugë (ashtu si ne atëherë në Tiranë) rrethuan rajonet e policisë dhe godisnin me portokalle e shishe plastike uji policët...
Qeveria e Demokracisë së Re pëson një çarje të thellë në ndërgjegjen e grekëve, siç vërtetohet edhe nga rezultatet e zgjedhjeve nëntë muaj më vonë.
Pema e Krishtlindjeve në Syntagma, përballë parlamentit grek, digjet dhe pamjet e saj i transmeton çdo kanal i huaj televiziv...
Mesazhi që emetohej në çdo cep të planetit? Me pemën e Krishtlindjeve digjej shpirti i Greqisë...
Disa muaj më parë se dhjetori 2008, në Francë, Parisi digjej nga shpërthimi i rinisë...
Ashtu si muaj më parë se dhjetori 1990, në Berlin rinia rrëzonte Murin e turpit, në sheshin Tienanmen, tankset shtypnin me gjak e zjarr trupat e studentëve...
Në dhjetor 2008, veç revoltës për vrasjen e Aleksit e të endrrave të një rinie të tërë, ndieja edhe dhembjen për atë ç’ka po shkatërrohej, pasurinë dhe mundin e djersën e mijëra grekëve, të cilët shihnin në pamundësi për të shpëtuar dyqanet e tyre të plaçkiteshin e të digjeshin...
Shtypi i huaj shkruante në atë dhjetor: “Një fantazmë e një shpërthimi të përgjithshëm të rinisë europiane, si një aromë pranverore të popujve po përhapet sot, pas akteve të dhunshme të Athinës... Kundër krizës, kundër konservatorëve, kundër dhunës së pushtetit, e cila sa vjen e bëhet edhe më e rëndë, kundër shtresës së majme borgjeze, të cilat e kanë çuar shoqërinë perëndimore në buzë të greminës dhe që të cilat nuk u lënë brezave që po vijnë veçse një të ardhme të pasigurtë dhe pasigurinë e një hapi në boshllëk...
Ky brez i 700 euro, me njohuri e dije të thella, i paguar keq për atë që bën, dhe që paguhet aq sa për të mbajtur frymën gjallë, nuk do ta lërë veten të flijohet, pa revolta e shpërthime...”,- paralajmëronte drejtori i gazetës se djathtë franceze “L’express”, Kristof Barbie, fjalët e të cilit citova më sipër.
Ndërsa shtypi gjerman bënte fjalë për flakët përballë parlamentit grek, ku ishin grumbulluar urrejtja e një brezi të tërë...
Dhe Greqia në vitin 2008 nuk përjetoi një revoltë e shpërthim të “të mjerëve”, por revoltë e atyre që dikur ishin mirë të mbrojtur dhe që në ato momente e ndienin se ishin përballë asgjësë... Një fenomen ai krejtësisht europian...
Ndoshta paksa i ndryshëm nga ai i Dhjetorit të 20 viteve më parë në Shqipëri...

***
E duam Shqipërinë si gjithë Europa!..
Liri- Demokraci!
Me studentët jemi ne!
Studentët janë heronj...
Pas kaq vitesh, kujtesa personale fillon të humbasë. Zakonisht ajo zëvendësohet nga e ashtuquajtura “kujtesë kolektive”, e cila në fakt është njohja ideologjike e ngjarjeve, e cila u jep rëndësi heroizmit, fakteve mitologjike: heronjtë, epopeja, qëndresa, pasioni për lirinë...
Fjalë të bukura, shumë pompoze për të fshehur thelbin. Cili është thelbi? Që heronjtë e Dhjetorit ’90-të nuk ishin veçse njerëz normalë, studentë e studente të reja, ideologë, të cilët befasisht u gjendën në qendër të Historisë e të së përgjithshmes... Në këtë vrull jetuan e përjetuan dehjen e përmbysjes. Jo pa flijime, jo pa humbje. Ato ditë e net të zjarrta shenjuan jetën e të gjithëve atyre që ishin prezent, shenjuan e ndryshuan edhe jetën e të gjithëve atyre që ishin larg Qytetit Studenti. Shenjuan e ndryshuan rrënjësisht edhe jetën e atyre që erdhën e që do të vijnë më vonë..
Dhe kështu kaloi koha, ndryshuan kushtet...
E vetmja gjë që ngeli është një tregues heroizmi. Kështu e konceptojnë Lëvizjen Studentore të Dhjetorit të rinjtë e sotëm... Po a ishte me të vërtetë kështu? Dhe në qoftë se ishte, çfarë ishte në thelb? Dhe kush do të na i thotë me saktësi?...
Atëherë neve ishim heronj. Ishim thjesht të rinj, me ëndrra, vizione...
Ishim një brez i ri që kishte etje për liri e drejtësi, për bukë, ujë e drita, për liri fjale e veprimi. Sepse bëhet fjalë për një brez studentësh, të cilët të paarmatosur, por edhe të vendosur morën përsipër të shplanin turpin e një vendi që në heshtje dhe në humbje, qeverisej për pesëdhjetë vjet nga diktatura shkatërrimtare komuniste. Djem e vajza të prindërve të Shqipërisë, nga familje të varfëra, por edhe nga familje të “mira”, nga familje të humburish nga paslufta e 1944-ës, por edhe nga familje fitimtarësh, ishin për pak ditë të lirët e rrethuar të historisë sonë bashkëkohore shqiptare...
Një brez djemsh e vajzash 22 vjeçarë që bëri politikë me fjalë, me këngë, me shpirtin dhe, mbi të gjitha, me trupin e tyre të njomë e të drobitur nga uria. Një brez që zgjoi një popull të tërë nga gjumi letargjik e që vrau frikën.
Një brez 22 vjeçarësh që rrezikuan jetën, studimet, për të fituar një çast që jeton përgjithmonë. Dhe ajri i lirisë që atëherë frynte në Tiranën e acartë në të gjitha shtëpitë, edhe në ato shtëpi që rrinin të kyçura kur dëgjoheshin thirrjet e studentëve, sirenat e makinave të policisë, apo edhe kur sambistët rrihnin me shkopinjë gome bashkëmoshatarët e tyre, nuk i çelnin dyert për të mbrojtur djemtë e vajzat e reja, nuk kishte se si të mos përqafohej nga një popull i tërë.
Në Lëvizjen e Revoltën Studentore, le të mos gënjejmë vete apo të tjerët, sepse është fyerje, nuk bëhet fjalë për revoltën e “popullit shqiptar”, “as të intelektualëve demokratë komunistë”.
Ishin disa pak mijëra të rinj e të reja, protagonistë dhe bashkëudhëtarë, pjesëmarrës në mitingjet e demonstrimet në Qytetin Studenti, por edhe atje rrotull, të cilët e gostitën historinë shqiptare, akoma edhe një herë me gotën, një gllënjkë e të cilës mjafton që të të dehë, me një dehje të këndshme: E PAMUNDURA MUNDET TË BËHEJ E MUNDUR!
Vlera e vërtetë e Lëvizjes Studentore Shqiptare është pikërisht kjo: se u bë nga njerëz të zakonshëm, studentë vërtet, por të nxjerrë nga jeta e përditshme. Nga njerëz në kuptimin e mirëfilltë të fjalës, me ndjenja dhe ëndrra, delikatë, nga njerëz që ishin të uritur për jetë, për famë e lavdi, që kishin pasione. Nga njerëz që bëjnë gabime, që pendohen, njerëz të dobët e që s’kanë busull orientimi shpesh herë, nga idealistë të vërtetë, por edhe aventurierë, nga njerëz të vdekshëm e mëkatarë dhe jo nga statuja...
Dhe, nëse vlen akoma edhe më shumë stuhia e Lëvizjes së Studentëve, kuptimi që ka kjo lëvizje për brezat e ardhshëm është se kjo revoltë për një çast, për dy çaste, për një, dy apo dhjetë ditë, ata të rinj u ngritën më lart se EGO-ja, UNI i tyre, dhe kështu, të lirë u bënë krijuesit e historisë së tyre dhe të historisë sonë. Me pak fjalë: Studentët ishin atje atëherë kur duhej. Ç’pasoi është tjetër histori...
Prandaj, çdo vit në këtë ditë dëgjohen shumë fjalë nga shumë pseudo. Megjithëse protagonistëve të vërtetë të Revoltës Studentore Shqiptare u shkon më mirë heshtja. Heshtja e njohjes dhe e respektit për atë që bënë e që sado vite të kalojnë do të ngrihet gjithnjë e më lart në Panteonin e Historisë.
Prandaj llafologëve e pseudove, përpara se të nxjerrin fjalët bombastike nga goja, mirë do të ishte që të mendonin për një çast, është detyrim moral të mendohen për një çast dhe të pyesin veten nëse: “Liria, Demokracia, buka e dritat, mjaftojnë për të gjithë”...
A mjaftojnë për të gjithë ato që kërkuan atëherë studentët e mburremi se tashmë i kemi?...
Dhjetori 1990 dhe Shkurti i vitit 1991 ishte pika kyçe në historinë e gjithë kombit shqiptar, ishte pika kulmore në formimin e një brezi me të vërtetë intelektual shqiptar; ishte pika ku dy epoka u ndanë, kur populli festonte rrëzimin e monumenteve të diktatorit nga qytetet e Shqipërisë dhe, nga ana tjetër nomenklatura kërcëllinte dhëmbët e tërbuar prej inatit që s’mundej të bënte dot gjë. Fundi kishte ardhur. Përpëlitjet nuk ishin gjë tjetër veçse grahmat e fundit të një sundimi gjakatar 46 vjeçar. Ora e së vërtetës për Shqipërinë kishte trokitur! Dhe ora nuk mundet të kthehej dot mbrapsht...
Por a erdhi ora e së vërtetës? A u formua me të vërtetë një brez intelektual shqiptar jo komformist?...

***
Tek revolta Greke e dhjetorit të dy viteve më parë Europa shikonte të ardhmen e saj...
“Do të bëhet e Greqisë gjithandej!”
“Jemi të gjithë grekë!”,- thërrisnin atëherë në manifestimet e tyre nxënësit e studentët francezë, dhe Sarkozy i tmerruar e tërhoqi projektligjin për arsimin...
Por nuk u bë e Greqisë në Europë...
Akoma edhe më keq. Greqia e revoltës rinore u bë Greqia e falimentuar që rron në ombrellëm e FMN...
Një mospërfillje e pafundme për grekët që ulën kokën, reflektohet në të gjitha ato gazeta që dy vjet më parë shkruanin me ditirambe për revoltën e ngjashme me atë të Majit 1968!
Tashmë europianët thërrasin: “Ne nuk jemi grekë!...”
Dhe kjo parrullë u dëgjua nga po ata francezë që dy vite më parë thërrisnin të kundërtën e kësaj fraze...
Aktualisht ëndrrat e të rinjve grekë dhe jo vetëm të të rinjve janë në arkivol...

***
“Kam frikë se asgjë radikale nuk do të ndodhë në Shqipëri,- më pat thënë në 1991 Robert Elsie.
“E pamundur, - i thashë. - Përmbysja ka ndodhur. Tashmë është thjesht në dorën tonë...
I miri Robert Elsie, buzëqeshi me hidhërim e pikëllim atëherë...
Nuk e kuptova se ç’donte të thoshte me atë tundje të lehtë të kokës...
Kanë kaluar kaq vite dhe më i qetë e kuptoj tashmë se elementet e revoltës si edhe ato të të qenit “raja” bashkëjetojnë që të dyja si karakteristika origjinale të shqiptarëve, ashtu sikundër edhe tek grekët.
Varet se cila nga të dyja do të mbizotërojë çdo herë...
Prandaj edhe ajo ç’ka marrim nga të huajat ëshë analoge me situatën: admirim, apo tallje...

Për (a?)populizmin e politikanëve tanë

Për (a?)populizmin e politikanëve tanë
X deputet i PS denoncoi familjen Berisha për korrupsion dhe për blerjen e gjithë Shqipërisë...
Menjëherë doli një deputet i PD për të përgënjeshtruar dhe për të akuzuar Ramën se ka vjedhur miliarda në këto vite, se ai është imoral, drogaxhi dhe se merr pjesën e luanit nga lejet e ndërtimeve.
Një X deputet i PS përpara kamerave akuzon ministrin e ndërtimit se tuneli që u rrëzua ishte përgjegjësi e tij...
Menjëherë një Y deputet i PD akuzon PS dhe vetë kryetarin e saj për mashtrim dhe demagogji...
Zëdhënësja e qeverisë komunikon inaugurimin e disa kilometrave rrugë në Tranë...
Menjëherë del zëdhënësi i Bashkisë së kryeqytetit për të marr meritat e ndërtimit të rrugëve, për të ridalë përsëri zëdhënësja e qeverisë; për t’u rikundërshtuar përsëri nga deputetët e PS, për t’u akuzuar përsëri nga demokratët...
LSI heq një ministër dhe ai ministër denoncon pasurinë e padeklaruar të kreut të partisë së tij...
Kreu i LSI deklaron se Rama i ka propozuar deri edhe pesë herë në ditë që të bashkohej me të për të rrëzuar Berishën...
Një orë më pas zëdhënësi i PS deklaron se Metës asnjëherë nuk i është kërkuar bashkëpunim për të rrëzuar Berishën...
Njëri nga aleatët kryesorë të PS e këshillon Ramën që të rikandidojë për kryebashkiakun e Tiranës...
Mesazhi është i qartë: “Nuk bën për kryeministër!...”
Pritet reagimi i selisë rozë për këtë deklaratë...
Qerthull...
Rrumpallë...

Nga Ardi Stefa

Një lloj perversiteti profesional më bën që përditë të shoh edicionet e lajmeve në kanalet televizive shqiptare, kryesisht lajmet politike. Natyrisht, jo të gjitha, pasi do të ishte një torturë e vërtetë për nervat, por i ndjek mjaftueshëm, aq sa për të kuptuar “qëndrimin politik” të secilit “politikan” si edhe fushën e nivelin e konfliktit. Referimet për problemet e vërteta të qytetarëve dhe të Shqipërisë në diskutimet e debatet e tyre nuk janë gjë tjetër veçse një shtojcë e deklaratave të tyre. Çështja kryesore që i shqetëson të gjithë politikanët shqiptarë, është se si në “minikonferencat e tyre për shtyp” të shprehin “qëndrimin e tyre parimor” dhe të denoncojnë pasurimin e familjes së Berishës, pasi më parë deputetët demokratë, kanë denoncuar pasurimin e paskrrupullt të Ramës, drogën, femrat, liçencat e ndërtimit, etj, etj...
Kontrasti i politikanëve të të gjithë spektrit politik, edhe dy dekada pas shpalljes së pluralizmit dhe mbretërimit të populizmit në jetën politike, nuk befason më askënd.
Ajo që befason dhe revolton, të paktën mua, është shtrembërimi dhe përçudnimi i termit “qytetar” nga goja e atyre që duan votën e tyre. E kanë kthyer në një lloj eufemizmi. Në konceptin e shumicës së politikanëve, qytetari është një lloj kafshe, pa mundësinë e analizës së realitetit, pa gjykim, pa përgjegjësi. Funksionon në mënyrë emotive dhe reagimet e tij kufizohen në nivelin e cekët të kontrastit ndërmjet lavdisë dhe dhembjes, ndërmjet ekstazës dhe përsëri dhembjes: I jep për shembull një mijë lekë dhe gëzohet, i merr një mijë lekë dhe zemërohet.
Ky lloj “qytetari” është diçka si kryqëzim ndërmjet një kafshe dhe një fëmije të vonuar mendërisht. Gjithmonë ka të drejtë, asnjëherë nuk ka faj dhe detyra e politikanit është që ta qetësojë dhe ta kënaqë...
Kjo është kultura jonë politike, në këto 20 vjet pluralizëm.
Dhe kjo është arsyeja se përse niveli i politikanëve tanë është kaq i ulët në ditët tona. Kur mbizotëron “qytetari” i llojit që përshkrova më sipër, për çfarë arsyeje nevojitet njeriu që me të vërtetë mendon në politik? Mkë lloj shejtan budallai interesaxhi dhe servil e bën punën shkëlqyer. Dhe nuk kërcënohet shëndeti i tij nga neveria dhe keqardhja apo pendimi.
“Qytetari”, të cilit i drejtohen të gjithë ata që demonizojnë njëri- tjetrin, që shajnë e fyejne me fjalët më të ndyra njëri- tjetrin, nuk ka nevojë që ta vrasë mendjen me dilema të llojit: Demokraci apo plutokrati, demokraci apo nepotizëm, demokraci apo nomenklaturë familjare, barazi apo vetëm në fjalë, barazi, apo padrejtësi e përjetshme sociale revoltë qytetare, apo nënshtrim total, në një vend ku nuk njihet greva e të tjera fitore historike nëpër dekada,.., etj, etj, ... të këtij lloji.
Pas kaq vitesh “plularizmi e demokracie”, nuk është e rastit që politikanët nuk guxojnë që t’ua paraqesin qartë e drejt realitetin qytetarëve.
Sepse nuk kanë mundësi ata të mjerë që ta bëjnë një gjë të tillë, apo të veprojnë ndryshe! Qëndrimi i tyre varet nga instikti i tyre i mbijetesës. Pasi, në rast se politikanët aktualë shqiptarë ndërgjegjësohen për madhësinë e dështimit të shtetit, por edhe rëndësinë e një demokracie të vërtetë qytetare, atëherë politika, jeta politike, ashtu siç enjohim deri më sot në Shqipëri do të ndryshojë dramatikisht dhe shumë nga ata që sot janë funksionarë të lartë të partive e të shtetit, do të zhduken njëherë e përgjithmonë nga jeta publike. Së bashku me milionat e tyre.
Investojnë këta “qytetarë”, pra këta politikanë shpresat e tyre në ruajtjen e inertësisë, në ruajten e palëvizshmërisë dhe në kundërshtimin e reformava, e të zbatimit të tyre, të mbrojtur nga një mburojë sulmesh e kundërsulmesh ndaj njëri-tjetrit.
Sepse në fund të fundit, ashtu siç e dëshmojnë edhe “deklaratat e tyre zyrtare të të ardhurave”, po qe se Shqipëria nesër do të rrënohet, klasa e saj pushtetare do të arrijë të mbijetojë, në mënyrë që edhe pasnesër të jetë aty që të qeverisë përsëri...
Dhe kjo nuk është gjë tjetër, veçse tendenca e populistëve, për të mbijetuar në kurriz të të tjerëve, pasi gjendemi në buzë të greminës...

Një poemë

Një poemë

Dëshiroja të shkruaja një poemë për perëndimin e diellit në Egjipt dhe hijet tejet të lashta të piramidave; për brigjet e Irlandës, për tingullin magjik që ushton nga këmbanat e Lozanës, për bujqit e varfër të Meksikës, për ëndrrat e çmendura të poetëve francezë. Për vallëzimin e indianëve rreth e rrotull zjarrit; për agimet në Kubë, poshtë palmave me pamje oqeanin Atlantik.
Të shkruaja një poemë për zakonet e çuditshme të eskimezëve, për psalmet e trishta të myslimanëve pak përpara se të perëndojë dielli...
Një poemë për tingullin e shiut dhe këngët që sjel nga larg era; për vijat e mrekullueshme në lëkurën e tigrave dhe bishtin hyjnor të pallojve; për këngën e përtejme të dallëndysheve brenda foleve të tyre; për udhëtimet e zogjve në vendet e Veriut; për një flutur të vogël të kuqe, e cila i gëzohet agimit, duke fluturuar nëpër lule...
Një poemë për Don Kishotët dhe zbuluesit guximtarë; për Luanin e Bretonit dhe frymëzimet e Mark Auprilit; për Xhek Londonin që humbi aq padrejtësisht; “Do të kthehem gjallë”, shkruante me lot deri në momentin e fundit; për astonautët që vdesin dhe marrin me vete mijëra sekrete; për fytyrën e çuditshme që dalloi Herakliti mbi Hënë...
Një poemë për pasqyra të errëta dhe kaleidoskope të jashtëzakonshëm; për mistere në kristale dhe vula magjike, për mermerin e një statuje që qëndron në gjysmëerrësirën e një muzeu të vjetër; për mburoa dhe heshta heronjsh që ende presin beteja; për shtëpira gati të rrënuara që shenjojnë vështrimin e kalimtarit...
Për letra të pluhurosura që askush nuk i hapi ndonjëherë; për tradita epokash që po ndryshken me kalimin e kohës në bodrume të errëta, për grafitet në deto që janë mesazhe të koduara të bandave; për një kobure të zbrazur që tymos ende në dorën e atij që sapo vrau veten, në mesnatë, në ndonjë cep të vetmuar...
Një poemë për marinarët dhe femrat e panumërta të tyre, për refugjatët dhe eremitët që ëndërrojnë një jetë tjetër; për piratët dhe kryqëzorët.
Për Arturin dhe të gjithë kalorësit e tij që ende kërkojnë Graalin e Shenjtë; për alienët që jetojnë jashtë planetit tonë dhe dëgjojnë të gjitha tingujt e Universit; për dhembjen e Shekspirit dhe melankolinë e Borhesit; për zemërmirin Herman Esse që ndihej si një ujk përballë stepës së pafundme; për madhështinë e bardëve që himnizuan bukurinë...
Një poemë për yjësitë dhe joshjen e Hënës, për anijet kozmike më të shpejta se kometat, për perëndimet jashtëtokësore të diejve në cepin tjetër të kozmosit; për piktorë kozmikë që ngjyrosin galaksitë; për mesazhet paqësore që dërguan njerëzit në pafundësinë e Universit; për Shpresën që lëviz çdo gjë, gjithmonë...
Një poemë për fëmijtë e varfër të Afrikës; për revolucionet e popujve, por edhe për krimet kundër njerëzimit; për luftërat dhe lumenjtë e gjakut që vaditën tokën; për vetminë e burgut dhe hidhërimin e skllavërisë; për të gjithë ata që dhanë shpirt duke mbrojtur Njeriun...
Një poemë për dashnorë të zjarrtë dhe gjasme dashuritë, për dashuritë e verës që shpejt u harruan; për Romeon dhe Zhulietën që fituan përjetësinë; për puthjet romantike dhe psherëtimat; për zemrat që godasin fort; për sytë që ëndërrojnë edhe kur janë të hapur; për një përkëdhelje të ëmbël në errësirë që fiton mbi të gjitha dhembjet...
Një poemë për Zotin dhe engjëjt, për Parajsën dhe jetën e përjetshme...
Një poemë për Djallin dhe engjëjt e tij, për Ferrin dhe një mijë mëkatet...
Një poemë për çdo poemë...

Ardi Stefa
Dhjetor 1995