Letër Princeshës sime

Ardi Stefa
Princesha e babit

Këtë letër mund të ta shkruaja në ditëlindjen tënde të parë, në ditëlindjen tënde të dytë...

Po ta shkruaj tani...

Unë isha atje. Kur pashë ekon e parë. Kur pashë atë siluetën “shëmtaraqe” dhe të mrekullueshme, në të njëjtën kohë. Dhe e kuptova se ti do të përcaktoje tashmë jetën time.

Isha atje. Kur në ekon e dytë doktori të “zuri” duke buzëqeshur, madje të na përshëndesje me dorë... Ajo gjendje zor se përshkruhet me fjalë.

Isha atje. Kur luftoje të mbaheshe pas jetës...

Isha atje. Kur nxitoje të shikoje botën. Nxitoje, nxitoja të takoheshim.

Isha atje. Kur doktori të kapi butësisht dhe për herë të parë thithe ajrin e kësaj bote. Mendova se të gjithë fëmijët, sapo lindin qajnë. Gënjeshtër.

Ishe e qetë. Mua më rrodhën lotët. Dyzet e dy vite që mbartja mbi supe u përmblodhën në dy lot, atë sekondë që nuk do ta harroj kurrë.

Isha atje. Kur të pashë në inkubator dhe s’i mbaja dot lotët dhe s’më vinte zor fare për lotët e mi. Teksa të preka me dorë këmbën e vockël dhe ti fillimisht e mblodhe dhe pastaj e tendose për ta ndjerë plotësisht dorën time... Aty u angazhova...

Isha atje. Kur të pëshpërita: “Të keqen babi. Unë të dua”!

Isha atje. Teksa nxitoja të të sillja qumështin e mamit në inkubator, dhe makina fluturonte sikur ta dinte rrugën vetë për tek ty.

Isha atje. Teksa të mbaja në duar dhe e gjithë lodhja më ikte në çast. Harroja fyerjet, problemet, hallet... Kuptova pse duhet t’i duroja edhe më sharjet, fyerjet, poshtërimet...

Isha atje. Kur zgjohesha çdo dy orë natën që të besoja se s’isha në ëndërr...

Isha atje. Kur bëmë fotografinë tënde të parë me celular, që e ruaj me fanatizëm.

Isha atje. Kur të blenim me mamin rrobat e para, aq të vockla e aq të buta, aq të bukura sa bëheshin edhe më të bukura kur t’i vishnim ty.

Isha atje. Kur, shtatë muajshe, të hipëm në makinë për një udhëtim të gjatë, të ndryshëm, diku në një tjetër atdhe.

Isha atje. Kur pas teje u mahnitën të gjithë. Gjyshërit, halla e daja, kushërinjtë... Teksa, edhe ti u buzëqeshje dhe, me mënyrën tënde, u falje dashuri...

Isha atje. Kur hodhe të parin hap. Kur the për herë të parë “babi”. Kur nxorre dhëmbin e parë.

Isha atje. Kur të çuam tek deti për të parën herë. Dhe ti nuk pate frikë fare, por fusje këmbët, i përplasje e na mbushje gjithë stërkala. Kur të mblidhja guacka dhe yje deti.

Isha atje. Kur mësove të hash patate të skuqura, makarona dhe qofte...

Isha atje. Kur u sëmure dhe të çuam në spital. Dhe të vendosën serum. Asnjëri të mos ta përjetojë atë ndjenjë.

Isha atje. Kur na buzëqeshe dhe doje të iknim se u bëre më mirë.

Isha atje. Teksa në kthim haje bukë thatë nga uria. Dhe ne të këndonim: “Anna ha bukë thatë, që të bëhet gocë e gjatë...”

Isha atje. Kur luaje me qenin e hallës, Karlon, kur e torturoje dhe ai s’mërzitej fare, por të mbronte... Kur thyeje i- pad njëra pas tjetrës.

Isha atje. Kur u mahnite pas “Mashës dhe Ariut”, dhe ne t’i bëmë të gjitha filmat në DVD. Kur një ditë më thirre, ashtu papritur Mishka dhe unë e kuptova se më thirre me emrin e personazhit të filmit tënd të dashur, jo vetëm se isha bullafiq si ariu, por edhe sepse ashtu si ai, edhe unë t’i falja të gjitha çapkënllëqet dhe prapësitë që bëje.

Isha atje. Kur rrokulliseshim duke luajtur në krevat të dy. Kur flinim bashkë dhe pastaj pasi më puthje shkoje në shtratin tënd, se ndiheshe më “rehat”...

Isha atje, sa herë të qortonte mami dhe ti vije tek unë “të mbroheshe e të ankoheshe”.

Isha atje. Kur u njohe për herë të parë me shokët dhe shoqet e tua.

Isha atje. Kur këndoje nën zë këngët e filmave vizatimorë që shikoje.

Isha atje. Kur bëje dush dhe kënaqeshe.

Isha atje, kur na the se i doje edhe macet.

Isha atje. Kur hëngre Nutella dhe u bëre me çokollatë në të gjithë fytyrën. Kur na vije “këmbët në një këpucë” dhe të blinim përditë vezët Kinder pa hesap...

Isha atje. Kur, sa herë dilnim nga shtëpia, tregoje makinën me dorë dhe thoshe “Kina e babit”.

Isha atje. Kur shuaje qirinjtë në tortën e ditëlindjes dhe me mamin uronim të ishe e lumtur, të merrje edhe lumturinë që s’provuam apo s’jetuam dot ne...

Isha atje. Dhe do të jem gjithmonë këtu, zemra e babit.

Të pashë për herë të parë një ditë të hënë dhe ma vodhe dritën e syve. Dhe vij vërdallë i verbër në këtë botë, sepse më ndriçojnë sytë e tu. Dua të jesh atje të kërcej një vals lumturie për ty.

Vetëm për ty.

Dhe do të jem gjithmonë aty pranë teje...

Do të jem aty kur të vesh për herë të parë në shkollë.

Do të jem aty kur të të mësojmë gërmat dhe numrat. Kur të mërzitesh që nuk ke kuptuar një mësim.

Do të jem aty, megjithëse plak e i moshuar, kur të shkosh në universitet dhe unë do të rri pa gjumë nga meraku për të ardhmen tënde...

Do të jem aty, do të jemi aty kur të ndihesh drithërimat e para të zemrës për ndonjë djalë, megjithëse do të jem tërbuar nga xhelozia dhe frika. Dhe që do të kem shumë dëshirë ta zë me shqelma. E di që ajo ditë do të vijë. Dhe, fatkeqësisht, di gjithashtu që do të magjepsesh nga sytë e atij rioshi prepotent, me të njëjtën ndjenjë mrekullie që ke tek shikon sytë e mi.

Thonë se vlera e një njeriu matet me atë ç’ka ai reflekton në botë dhe në njerëzit rreth e rrotull tij. E besoj këtë gjë me gjithë forcën e shpirtit tim… Ti je njeriu më i mrekullueshëm në botë. Ke dhënë dhe vazhdon të japësh, gëzim të pafund tek të gjithë njerëzit që të duan, mamit, babit, të gjithëve…

Gëzuar, zemra e babit.

Është nder dhe privilegj për mua të jemi babi yt.

Gëzuar princesha e babit. Paç jetë të gjatë e të lumtur.

Të jetosh një jetë, ashtu siç e do, e lirë.

Babi yt...

Probleme të politikës apo të shoqërisë?

Probleme të politikës apo të shoqërisë?

 

Ardi Stefa

Njëra nga burimet e mitologjisë, brenda së cilës merr frymë dhe jeton ky vend është edhe bindja e përforcuar se Shqipëria është mitra e mendmit dhe e opinionit politik, dhe për këtë qytetarët e saj mendojnë politikisht, dinë nga politika dhe, natyrisht të gjitha problemet janë politike dhe duhet të përballohen dhe të zgjidhen me mënyra politike.

Akoma edhe më tepër, cilado zgjidhje politike përzgjidhet, ka për detyrë të jetë sferike dhe radikale, përndryshe nuk është zgjidhje dhe nuk duhet të ndërmerret e as të tentohet. Në këtë paradoks të fundit, në koordinim edhe me kundërshtimin e mohimin e realitetit dhe në kërkimin e gjetjen e disa pemëve të vetmuara brenda në pyll, mbështetet tradicionalisht ushtrimi i opozitës në vendin tonë. Pa thënë se kjo nënkupton se qeveritë dinin apo dinë domosdshmërisht se farë bënin apo çfarë bëjnë...

Radiografia apo për të parë se sa Shqipëria na mëson politikë dhe nëse populli i saj është më i politizuari i botës nuk na çon askund. Nënvizon megjithatë se pjesa më e madhe e klasës politike dhe e popullit (nga i cili vjen), politika është e barabartë me mikropolitikën dhe parapolitikën dhe pothuajse të gjitha ato që ndodhin janë rezultat i intrigave, ose shpjegohen nëpërmjet komploteve. Për këtë arsye, as mendimi politik i lartë, as politizimi i gjithçkaje, as edhe shpjegimet e interpretimet politike mbi gjithçka na shërbyen, duke gjykuar nga gjendja për ibret në të cilat gjendemi sot

Kështu që shtrohet pyetja se mos vallë mitologjia mbi një vend të pjekur politikisht na shërben si alibi për sjelljen që karakterizon shoqërinë shqiptare.

Nuk ka mënyrë të sigurtë dhe përgjithësisht të pranueshme të matjes së pjekurisë politike të një njeriu apo të një shoqërie. Sa e pjekur politikisht, megjithatë, mund të jetë një shoqëri me kulturën e evazionit fiskal, sikundër konstatohet vazhdimisht e vazhdimisht jo vetëm gjatë verës (kur vijnë refugjatët), por gjatë gjithë vitit? Si shpjegohet fakti që ende nuk është zgidhur e as ka ndërmend të zgjidhet ndonjëherë çështja e pronave, por 10 vetë zotërojnë treçerekun e Shqipërisë? Si shpjegohet politikisht fakti i qindra- mijëra nëpunësve shtetërorë që janë bërë milionerë (pa punuar dhe jo nëpërmjet pagës së tyre qesharake?). Cili është shpjegimi politik për korrupsionin në kulm, militantizmin dhe militarizimin partiak edhe në shtet? Për blerjen disa mijëra euro të një vendi pune në shtet? Cili është shpjegimi politik për ata mijëra nëpunës të paedukuar, arrogantë e defiçentë që kanë shkelur e masakruar me mënyra të ndryshme shtetin? Përse konstatohet një qëndresë kaq e fortë për t’u ruajtur një shtet i tillë, jo vlerash, por partiak? Një qëndresë kaq e fortë ndaj zbatimit të ligjit? Përse ka kaq dhunë politike dhe përse kaq parti politike investojnë në vazhdimin e kësaj situate?

Përgjigjet e zakonshme janë të ditura.

E ka fajin shteti, e ka fajin kriza, e kanë fajin politikanët, e kanë fajin të huajt, grekët e serbët, italianët e gjermanët, amerikanët e rusët dhe gjithçka tjetër veç nesh.

Por qytetarët e bëjnë shtetin dhe drejtësinë të funksionojë, politikanët zakonisht përshtaten në kërkesat dhe sjelljet e opinionit publik dhe fenomenet e mësipërme, së bashku me ato që ekzistonin edhe përpara krizës. Dhe as është e mundur që shteti të imponohet vazhdimisht me dhunë.

Atëherë, mos vallë, mos vallë, nuk janë gjithmonë çështje e probleme të politikës, por edhe të shoqërisë?...

Amplifikimi pa kriter nga shtypi shqiptar i lajmeve të pavërteta nga blogjet ekstremiste greke

Amplifikimi pa kriter nga shtypi shqiptar i lajmeve të pavërteta nga blogjet ekstremiste greke

Ardi Stefa

 

- Familje shqiptarësh vjedh këtu e 20 vjet blegtorët e Thesprotisë...

- Berisha: Kampinat i përbashkët mes Kosovës dhe Shqipërisë

- Ish ministri shqiptar: Bashkimi i kombit është vetëm fjalë

- Nacionalistët shqiptarë: Anastas, qërrohu paqësisht nga Shqipëria

- Çamët kërcënojnë minoritarët grekë në Shqipëri: Të mos shkelë Agimi i Artë në Shqipëri... Minoritarë, Distancohuni nga neonazistët grekë, përndryshe do të vuani pasojat...
- Dy shqiptarë, autorët e vjedhjeve e përdhunimeve ne Greqi, policia jep fotot e tyre

- Shqiptarë therren me thika për një celular

- Shqiptarët vjedhin ilaçet tona dhe shërohen falas në spitalet tona në Greqi

 

Janë këto disa nga titujt e lajmeve në disa nga blogjet dhe shtypin ekstremist në Greqi të ditës së sotme. Me siguri këto lajme do të gjejnë pasqyrim të gjerë në shtypin shqiptar, i cili ka etje për të tillë lajme të kronikës së zezë, ose edhe lajme, në të cilat mund të sulmohet direkt politika shqiptare, në varësi të qëndrimit apo pozicionimit që mban secila gazetë, radio apo televizion në Shqipëri.

Janë gazeta e blogje informative të ekstremit të djathtë, të cilat i drejtohen një auditori të caktuar dhe që kanë synime të caktuara politike. Dhe sidomos këto portale informative duhet theksuar se nuk kanë asnjë besueshmëri dhe as ndonjë peshë të veçantë në informimin e opinionit publik grek. Në të kundërt, mediat serioze greke, u kushtojnë pak ose aspak vend të tilla ngjarjeve, apo “lajmeve” dhe i japin vetëm kur janë krejtësisht të vërtetuara apo të bindura për kombësinë apo autorësinë e kriminelëve...

Por si qëndron e vërteta?

Përvoja ime rreth 15 vjeçare në mediat shqiptare në Greqi, si edhe në mediat greke më ka mësuar të jem shumë më i përmbajtur dhe më i rezervuar kur lexoj apo dëgjoj të tilla lajme.

Sidomos ndaj kronikës së zezë. Jo për faktin se shqiptarët janë ëngjëj dhe nuk bëjnë asnjë vepër penale në Greqi. Bëjnë dhe bëjnë shumë. Por është e pakuptimtë për mua vendi që media shqiptare u jep këtyre ngjarjeve të kronikës së zezë. Mungesë lajmesh, apo prirje për mazohizëm?

Kujt i intereson se çfarë bëri X apo Y shqiptar në Greqi, Itali, SHBA apo Australi? Në vodhi një celular, apo një makinë, apo një lopë?

Dhe përse duhet amplifikuar lajmi, kur policia nuk ka dhënë as emrat, as fotot, por ka vetëm dyshime se autorët mund të jenë shqiptarë?

Kush e ka fajin në këtë rast? “Korrespondentët” që ndjekin lajmin e lehtë dhe nuk bëjnë korrespondencat që duhet për jetën politike, ekonomike e sociale të vendit ku janë, apo mediat në Shqipëri.

Shembulli më konkret është rasti i fotografive të publikuara në një portal ekstremist që merret vetëm me “Autonominë e Vorio- Epirit” dhe që sipas të cilit grabitësit, vrasësit dhe përdhunuesit ishin dy shqiptarë. Ky lajm u mor dhe unpërkthye fjalë për fjalë nga të gjithë “korrespondentët”  shqiptarë në Greqi dhe u transmetuane faqet e para nga të gjitha gazetat e TV shqiptare.

Vetë policia greke ishte shumë e rezervuar për përcaktimin e kombësisë së autorëve, pasi sipas specialistëve të policisë, profili i këtyre krimeve, nuk të drejton ndaj shqiptarëve, por kryesisht të tilla krime kryejnë afganët, apo kurdët...

Dhe ndoshta fotot u publikuan nga policia për të mundur që të shmangej vigjilenca e autorëve të vërtetë të krimeve, në mënyrë që të mund t’i kapnin. Pastaj, kur policia greke dinte fotografitë e tyre, përse nuk dhe emrat?

Si i gjeti fotografitë e tyre, vetëm nga përshkrimi i një viktime?

Le të mos gënjejmë veten. Lajme të tilla janë të gënjeshtërta dhe bëhen vetëm për zhurmë...

Edhe vendi që u kushtojnë mediat shqiptare deklaratave antishqiptare që bën partia neonaziste “Agimi i Artë” në faqen e saj internetike, është i tepruar. Se çfarë deklaron një parti neonaziste është e njohur. Ka vetëm lajme që mbjellin e ushqejnë urrejtje, racizëm, ksenofobi.

Është e njëjta hapësirë që u kushtojnë lajmeve me karakter të theksuar nacionalist që vijnë nga Shqipëria, disa media ekstremiste greke.

Mos vallë ka ardhur koha që mediat shqiptare të jenë më të përmbajtura dhe më të zgjedhura në publikimin e këtyre lajmeve, që asgjë nuk i ofrojnë informimit të vërtetë?...

 

Shqipëria e zvetënimit dhe e demokracisë televizive...

Shqipëria e zvetënimit dhe e demokracisë televizive... Nga Ardi Stefa Asnjë vend nuk ecën dot përpara, në qoftë se nuk përballon në një farë mënyre fenomenin e demokracisë televizive, ose, e thënë më ndryshe dhe ndoshta edhe me saktë të diktaturës televizive... Nuk jam dakort me kritikat se televizioni privat ka përjashtuar debatet konstruktive dhe njerëzit e moderuar dhe debatet konstruktive. Dikush duhet që të jetë i verbër, i shurdhër dhe të mos jetë prezent që të mbështesë një teori të tillë. Është pothuajse njëlloj si të thuash se janë përjashtuar Katolikët nga Vatikani, kur nga mlngesi në mbrëmje, në të gjiha studiot televizive mirëpriten e gjithë gama e kundlërshtarëve të çdo gjëje, me të drejtë ose jo, kur nga mëngjesi në mbrëmje në të gjitha studiot televizive dëgjon nga skenarët më të jashtëzakonshëm të komplotimit. Në disa raste është e qartë se promovimi dhe anunçimi i mendimve dhe opinioneve ekstreme nuk korrespondon me një tepri të kulturës demokratike, por me lojëra të lobeve të ndryshme, të cilat kanë synime të qarta por që dinë t’i fshehimmirë prej të gjithëve. Por në shumicën e rasteve kanë të bëjnë me ndjekjen maniake të rritjes së numrit të teleshikuesve. Gjithmonë e kam thënë dhe do ta them: Mendimet u ngjajnë të ndenjurave. Të gjithë e kemi nga një (mendim). Çështja qëndron se mendimet duhet t’í kemi me të ndenjura dhe jo mendime të ndenjurash... Pasi një intelektual serioz nuk “shet”, ndërsa ai që bërtet, ai që këput kumbulla, ai që shan, ai që është fanatik e militar, shet në mënyrë të jashtëzakonshme. Përfundimi? Në dialogun publik marrin pjesë në shumicën e rasteve, ose “numra”, që bëjnë... numra në TV, ose njerëz, të cilët e shndërrojnë një diskutim për çështje serioze, në një komedi aspak gustoze. Problemi, pra, është niveli i të ftuarve dhe të të dyshimtëve të njohur në të gjitha panelet televizive, dhe ato çka ata përfaqësojnë. Ka intelektuale të jashtëzakonshëm, politikanë të denjë, specialistë të fushave të ndryshme, të cilët ia vlen t’i dëgjosh me kujdes dhe që me argumente të të japin konkluzione e të të mbushin mendjen për drejtësinë e atyre që thonë, në mënyrë të qetë, të moderuar, pa thirrje e bërtitje. Që nuk kanë asnjë lidhje me ata që ngatërrojnë Goldma Sachs me FMN dhe BE, ose me ata, të cilët me shumë lehtësi flasin për urrejtje, antagonizëm, etj... Që nuk kanë asnjë lidhje me të gjithë ata “analistë” që flasin me të njëjtën lehtësi për ekonominë, politikën, qarkullimin rrugor, ambientin, modën, muzikën e seksin, etj, etj... Pozitiv është fakti që dalngadalë po dalin në sipërfaqe njerëzit, të cilët kohë më parë i shmangeshin si Djalli thimjanit, studiove televizive... E kanë kuptuar se nuk mundet të shikojnë zhvillimiet që ndodhin ne vend nga pozicioni luksoz i llozhave tëoperave, ku skena shihet me dylbi dhe as të snobojnë shoërinë. Për momentin skena politike dhe ajo shoqërore nuk reflekton vetëm dhembjen dhe fatkeqësinë që sjell kriza konomike dhe ajo e vlerave, krahas asaj politike... Në një shkallë të madhe ajo përbën pasqyrën e idhujve tanë televizivë, stereotipeve dhe ideve tona fikse... Për fatin e keq të të gjithëve neve mbizotëron ende tek shumë njerëz të televizionit ajo ideja, e cila shprehet me shprehje, “Hajgt mo, këto do populli, kështu është vendi!”... Po kështu është Sqipëri që ndërtuan, Shqipëria që u intereson të jetë e tillë, që u volit miqve dhe të ftuarve të tyre... Dhe, meqë ra fjala, Shqipëria e zvetënimit dhe e krizës... www.ardistefa.blogspot.com

Me zgjedhjet ne Greqi do të ndodhin dy variante: 1- Si me atë djalin, i cili vrau babanë e vet dhe pastaj në gjykatë kërkonte rrethana lehtësuese, pasi ishte jetim... 2- Si me atë burrin, i cili kur mori vesh se e tradhtonte gruaja, preu veglën e vet që të dënonte gruan e tij...

Diku mbi ylber...

Diku mbi ylber...
Ardi Stefa

Nën Hënën e plotë, në monopatet e hijeve, nata ndryshon trajtat…
Shtjella të vogla ere trajtëzohen në sokaqet e shkreta, mundet t’i ndjekësh në destinacionet e tyre sekrete nëpër Qytet, një cirk magjik shfaqet brenda pluhurit dhe sjell me vete pamje të tjetërbotshme, realiteti bën akrobacira në vakuum…
Qëndroj përpara dritares, në shoqërinë e disa pemëzave të vogla, që u përpoqa t’i ktheja në Bonsai dhe dëgjoj në magnetofon zërin e trishtë të një këngëtareje jo të njohur, një këngë, nga një epokë ku pak vëtë e kujtojnë ende. Përpara meje fotografia e Xheronimos, kryetarit të madh të indianëve Apachi, indiani plak me sytë e mëdhenj dheh me një vështrim pa shprehje, i rrudhur,. I zbërdhylët dhe gri si letra.
Heronjtë e mëdhenj nuk ekzistojnë më, askush nuk rrëfen më historira, gjyshërit përrallëtarë këna vdekur të gjithë...
Dikur ekzstonte një dhomë e vogël ku Zhyl Verni, i ulur në traezën e tij shkruante në gjysmëerrësirë librat e tij; dikur ekzistonte një dritare nga e cila Howard Phillips Lovecraft vështronte pamjen e heshtur, diku në një lagje të Argjentinë ishte një kopsht në të cilin udhëtonte, tashmë i verbër Borhesi dhe diku në Vlorë, në një shtëpi të vjetër, ekzistonte një pasqyrë, në të cilin u pa për herë të fundit një djalë i ri, një natë përpara se të varej...
Ku udhëtojnë tani të gjitha ato frymëzimet e çuditshme të poetëve, projektet e mëdha dhe pasionet guximtare të shkrimtarëve, tani, kur shpirtërat e tyre kanë ikur përgjithmonë?
Dhe këtu mbrapa, kush e vazhdon veprën e tyre?
Pyes veten, nëse shpirtërat e njerëzve të urtë, që jetojnë një jetë të përgjegjshme e të qetë shkojnë në parajsë, atëhere ku shkojnë shpirtërat e të panënshtruarve dhe rebelëve antikomformistë, shpirtërat e poetëve të mallkuar, të ëndërrimtarëve që humbën nëpër vite, që nuk bësjnë në dogma dhe fe dhe vënë mbi të gjitha njeriun? Ku shkojnë shpirtërat e atyre që zhyten në thellësitë e shpirtit njerëzor për të përshkruar të papërshkrueshmen, që shkojnë larg duke mohuar sigurinë e një jete meskine në kërkim të mrekullive? Në kërkim të mrekullive, në kërkim të një lartësimi dhe të shndërrimit të realitetit, për të ndryshuar botën?
Jetoj ende brenda librave, udhëtoj nga faqja në faqe së bashku me shkrimtarët e mi të preferuar; banojmë të gjithë bashkë në botën e mendimevedhe të Fantazisë; Njerëzit mundet të fantazojnë gjithçka, (mëkat që nuk e bëjnë)...
Vende të ndryshme brenda librave, shtete nëpër re, shtete të tëra që shkëlqejnë, anijet e piratit Barbarosaçajnë detin e qiellin, peripeci dhe pasione në drejtime të panjohura...
Rrëfimet e një ëndërrimtari, të Lordit Dansany, Libri i Mrekullive dhe Dritarja e Bukur, Njeriu që e quanin e Enjte e Chesterton, dr. Fu Manchu me njëmijë fytyrat, i padukshmi Orla i Gi de Mopasan, histori që kapërcejnë realitetin, universe paralele që banohen nga bardë, eksploratorë, ëndërrimtarë, qenie misterioze; të gjitha të shtrira mbi raftet e një biblioteke fantastike. Dëgjoj përsëri e përsëri në kaseta të vjetra zërat e njerësve të mëdhenj të së kaluarës, falët e tyre të zjarrta, të mbushura pasion, por edhe dhembje, ankth...
Shpirtëra që humbën në errësirën e shekujve, zgjohen përsëri pasi mesazhet e tyre jehojnë në vendin e kohës, bobinat rrotullohen pafundësisht, klithmat dhe përçartjet magnetizojnë atmosferën, fantazmat e tyre pëshpërisin misteriozisht, të rrëmbejnë larg, në thellësitë e mikrobotëve të çuditshme...
Zëri i Raymond Chandler tregon shëtitjet e tij të frymëzuara me një makinë të vogël në bridhet e Paqësorit ku lexonte krejt i vetëm revistën e tij të dashur, Black Mask, në varrezën e Mount Hope, në San Diego të Kalifornisë mbi pllakën që zbukuron varrin e tij është shkruar një frazë e tij:” ''Dead men are heavier than broken hearts”.
Ernest Hemingueji përshkruan me pasion udhëtimet e tij në kodrat e gjelbra të Afrikës, peripecitë e tij me gjuetarët e bishave, egërsirat dhe vlerën e një birre të ftohtë në mes të savanës së përvëluar dhe bukurinë e një perëndimi...
Brenda parazitëve dëgjohet zëri i Hugo Bal, i cili në ekstazë deklamon vargjet e pakuptimtë dadaiste të Gadji Berri Bimba, duke u dërguar kështu një notë freskie turmave ...
Gjeniali Robert Anton Wilson bashkëbisedon me një mollë të artë dhe pyet veten “Who is the Master who makes the grass green?”
Historira të një çmendurie krijimi, të përkushtimit artistic dhe të filozofisë ekstreme; ide të çmendura, fantazi jashtëtokësore dhe tentativa të guximshme, temperamente shpërthyese, zbulimi i refleksioneve të fshehta të shpirtit, kërkimet epike shpirtërore; vargjet tragjike të shkruara në shpërthime tragjike të dëshpërimit, por edhe ato këngë shpresëdhënëse, që kanë gjithmonë diçka nga zemra, që i dëgjon një herë dhe pastaj i përshpërit i vetëm në erë, në erën e fortë që mbështjen në kalimin e saj gjethe, jetë dhe shekuj bashkë...
”Somewhere over the rainbow
Way up high
There's a land that I heard of
Once in a lullaby

Somewhere over the rainbow
Skies are blue
And the dreams that you dare to dream
Really do come true”

“Ëndrrat që guxon të ëndërrosh”, këndon një zë i dridhur, nga pafundësia tek ti. Por a guxon?
Mes këtyre mendimeve të mësipërme fillon të shfaqet diçka shumë e rëndësishme.
Besoj se sekreti më i madh i botës është, në fakt, shumë i qartë dhe shtrihet gjithandej rreth nesh. Dhe çuditem gjithmonë me faktin se si njerëzit, ose nuk e shohin, ose thjesht, shtiren se nuk e shohin, d.m.th, akoma edhe kur ajo është gjithandej, ata thonë se ajo nuk u përket...
Zonja dhe zëtërinj, bota nuk është vetëm ajo që duket, nuk është vetëm ajo që dini, nuk është vetëm ajo që ju mësuan!
Janë edhe shumë gjëra të tjera të jashtëzakonshme, fenomene të paemërtueshmetë cilat qarkojnë botë të pafundme!
Ftohemi të gjithë ne të zbulojmë portat dhe daljet e kësaj rrjete të pafundme kozmike, të arrijmë të vështrojmë dhe të zbulojmë çdo cep të tij, të thyejmë monopolin e Realitetit dhe të derdhemi drejt së panjohurës, duke ndjekur monopatet që kanë zemër, d.m.th, ato që kanë horizonte të hapura për shpirtin, në mënyrë që të mund të fitojë të drejtën e lartësimit të qenies; të shëtisim në lagjet e universit të pafund dhe pse jo, të bëhemi edhe vetë ne udheheqës për ata që do të vijnë më pas, t’u tregojmë destinacionet, kryqëzimet, strehimet dhe aljet e rrezikut, të marrim pjesë të gjithë në këtë lojë universale, me të gjitha rreziqet që ajo përmban. Neve, lojtarët kozmikë, të shpërndarë brenda një Luna Parku të jashtëzakonshëm, të çuditshëm, të pafund, si atëhere kur akoma nuk i kishim harruar të gjitha këto, atëherë kur dashuria ishte e dlirë dhe ndërgjegjia nuk ishte rënduar, atëherë kur ishim fëmijë...
Bota e ideve që udhëton brenda tablove, në libra dhe mendime të komplikuara, kjo nevojë e gjithanshme që na shtyn në kërkimin e të çuditshmes, në esentrizmin, në bukurinë e vrgjër, në atë pjesë magjike të vetvetes që na tejkalon dhe krijonartet, kryeveprat, frymëzimet e ethshme që udhëtojnë drejt lartësive, duke rrëmbyer edhe zemrën.
Shpirti i lirëndërton vetveten, rrëfen historinë e tij brenda vargjeve, në një melodi, në një shpërthim kozmik që brenda pluhurit del çdo frymëzim, historia e të gjitha shpirtërave...
Flas për të gjitha ato çaste të mrekullueshme që ëndrrat e prekin, u japin krahë dhe të lehtë arratisemi larg, në shoqërinë e qenieve mitike dhe të fantazisë, varkëtarë të ajrit, guximtarë dhe kapërcyes të qiellit, drejt të Panjohurës me varkë Shpresën...
Të gjithë, dikur do të gjendemi në fund të kësaj bote, dhe atëherë do të nisë peripecia e madhe, për të cilën jemi krijuar, kjo hapje në pafundësi, që disa herë në ëndrra ndodh...


Shpirtra ëndërrimtarë...
djem të vegjël, të hipur në kaj të drunjtë, kalëronim tej dritës së dhomave tona fëminore, në vende të panjohura me magjistarë dhe shkretëtirat e pafundme me Xhindet, në kërkim të Neraidave në pyje të dendur të fshehura në mjegull; larg në vendet e indianëve të ashpër që ndërtonin me përkushtim totemet demoniake dhe magji të forta, me shpërthimet yjore dhe perëndimet e kuqe, në shoqërinë e kaubojvë të teksasit dhe në Arizonën e egër, duke ndezur zjarre natën, të lirë në ajër si zogjtë, me mijëra ëndrra në xhepat e shpuar dhe zemrat e mbushura dashuri...

Grek lind apo bëhesh?...

Grek lind apo bëhesh?...
Të jesh grek, shqiptar, amerikan, egjiptian, anglez apo kinez, nuk është as turp, as nder, është thjesht fakt...
Ardi Stefa

“Grek nuk do të bëhesh kurrë, o shqiptar, o shqiptar...”
Me siguri që do t’ju kujtohet kjo shprehje, e cila disa vjet më parë, por edhe disa muaj më parë, mbizotëronte në klithmat “histeriko- patriotike” të disa grekëve autoktonë me fustanellë.
Në kohën kur pothuajse në të gjitha vendet europiane është i mjaftueshëm të pasurit leje qëndrimi për të votuar në zgjedhjet lokale, në Greqi ende diskutohet se kush duhet të votojë, nëse grek lind apo bëhesh, nëse kanë të drejtën ligjore të votojnë ata që kanë disa dekada që jetojnë në Greqi. Ende në Greqi diskutohet e “Drejta e gjakut” dhe jo “E drejta e territorit”, diskutim, i cili të çon mbrapa në epoka të tjera.
Kush dhe si do të gjykojë e do të vendosë se cilat janë kushtet e marrëdhënieve kundrejt kombit grek?
Sa vite, apo mos vallë shekuj, nevojitet, sipas juristëve grekë, apo edhe politikanëve të ekstremit të djathtë, që të provohet kjo lidhje? Dhe se në sa peshore duhet të matek kërkuesit e nënshtetësisë greke “ që të pranojnë vulnetarisht, vlerat që ka helenizmi dhe më pas përfitimi i ndërgjegjes helene?
Mos vallë emigrantët që kërkojnë nënshtetësinë greke, duhet të testohenh shumë reptësisht për t’u vërtetuar nëse kanë përqafuar idetë themelore të helenizmit e të ortodoksisë? Apo mos vallë “patriotët e vërtetë grekë” ëndërrojnë epokën , kur thërritej “Greqia e grekëve ortodoksë!”, apo kur kush nuk ishte dakort me shprehjen “Atdhe, fe, familje!”, nuk ishte grek?
Kur dëgjohen deklarata të tilla, të grekut me gjak të kulluar, Karaxhaferrit, që do të mbysë të gjitha anijet me klandestinë që hyjnë në ujërat e Greqisë...
Kur juristët konsiderojnë qytetarë të kategorisë së dytë, emigrantët që jetojnë një apo dy dekada në Greqi, apo fëmijët e tyre, të cilët kanë lindur në Greqi dhe kur thelbësisht, i vetmi vend që njohin si atdhe, është Greqia; çfarë duhet të presë dikush nga qytetarët e thjeshtë?
Dhe përse duhet të befasohet ndokush nga fenomenet e racizmit apo ksenofobisë që gjëllojnë rreth e qark?
Në rast se përpjekja e integrimit të një pjese të emigrantëve, të cilët, përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të shoqërisë greke, nuk mundet të ecë normalisht, atëherë problemi i madh i racizmit dhe ksenofobisë, i cili ndeshet këtu e disa dekada, jo vetëm që nuk do të zgjidhet, por do të krijojë gjithnjë e më shumë probleme serioze.
***

B. P., është shqiptar, student në konservator dhe muzikant. Është shumë i njohur me pseudonimin “St Croix”, bashkëpunon me Vasilis Papakonstandinou dhe grupin Imam Baildi. Na pëlqen ose jo ka lindur në Greqi, flet pothuajse vetëm greqisht, shokët i ka grekë. Lidhjet me Shqipërinë (edhe kjo, ndoshta nuk do të na pëlqejë) i ka të pakta.
Në Greqi do të martohet, do të lindë “grekë” të vegjël, të cilët do të shkojnë në shkolla greke. Vetëm një gjë nuk mundet të bëjë Besniku, të vendosë se kush do të mbledhë plehrat, pasi nuk voton në zgjedhjet lokale.
Si Besniku ka edhe shumë të tjerë. Por çështja qëndron se në Greqi ka shumë të tjerë, të cilët nuk duan të shikojnë se cili është problemi i tij, apo i emigrantëve të tjerë.
Në Greqinë e dekadës së dytë të shekullit të XXI, por fillon gjithnjë e më shumë të mbizotërojë mendimi se “Nuk duhet të votosh, pasi nuk ke gjak grek, apo nuk ke lindur nga prindër me gjak grek! Pra nuk të mbulon e “Drejta e gjakut!”. Në epokën e globalizmit dhe të migrimeve masive të popullsive, shumë vazhdojnë të qëndrojnë të palëvizur në idetë e shekujve të kaluara.
Por Historia ka treguar se gjithçka ndryshon, akoma edhe ajo ç’ka konsideronim deri tani si popull, apo komb...
Ashtu sikundër ka dëshmuar se “vlera e origjinës, kriteret etnokulturore për përfitimin e nënshtetësisë, si edhe e “Drejta e gjakut”, përbëjnë, të paktën nga pikëpamja historike kuptime jashtëzakonisht të paqarta dhe vështirë të përcaktueshme. Një komb-shtet, si Greqia, i cili u krijua nga ndryshimet e vazhdueshme të kufijve dhe nga lëvizje të mëdha popullsish, që ushtroi ppr më tepër se një shekull një politikë irredentiste dhe shpenzoi shumë kohë në një kalim politik dhe kulturor, ka nevojë për një dozë të madhe fantazie që të mbështetet ekskluzivisht “në gjakun e qytetarëve të saj!”. Këtë fakt kishin parasysh edhe projektuesit e Politikës së Madhe Greke, të cilët në heshtje pranonin pashmangshmërinë e Greqisë së madhe multikulturore...
Mundet të themi se deri në vitin 1923 grek bëheshe. Pas vitit 1923 grek lindje. Por sot, procedura e globalizmit, lëvizjet e mëdha të popullsive dhe komunitetet multikulturore krojojnë kushte të reja për përcaktimin e nënshtetësisë, të cilat një komb – shtet ftohet t’i administrojë. Greqia nuk përbën përjashtim. Shoqëria greke ka për detyrë që të rishikojë kriteret e përcaktimit të idenditetit kombëtar dhe të statusit të qytetarit- cilët integron dhe cilët përjashton- po qe se do të ketë një tolerancë dhe paqe sociale...

Mungoj

Mungoj
Jam një tablo melankolie, një livadh në vjeshtë me lule të vyshkura...
Çastet mashtruese të mia, gjethe të vdekura në bregun e Lanës që i shkelin papushim dashnorët kalimtarë...
Rinia ime, erëra të ftohta veriu dhe ciklone, të humbura në vende të largëta, ndërmjet luftërash, vdekjeje dhe gijotinash që shkëlqejnë ftohtësisht...
Numëroj vitet dhe stinët e pafund që humbën, por që gjithmonë pas ktheheshin, për t’u larguar përsëri, vagabonde, brenda perëndimeve dhe akullsisë së tmerrshme..

Dashurohem me erën, dritën e zbehtë të një ylli të largët, buzëqeshjet spontane të fëmijëve të vegjël, tingullin e fuqishëm të dallgëve që sulmojnë me mani shkëmbinjtë e bregut.
Brenda jetësh kaloj, i lehtë tashmë; i parëndësishëm. Humbas në çaste,; zhytem në përqafimin më të rrezikshëm... Errësirën e pafund përshkoj...

U përpoqa të përshkruaj atë lehtësinë e padurueshme që zë gjithmonë pritë brenda çasteve kalimtare. Një dehje e ëmbël me pushton zemrën, pamje që fshijnë përnjëherësh të gjitha ndjenjat...
Një hollësi e përpunuar brenda një perëndimi ngjyrë violet, një përkëdhelje e beftë e një flladi kalimtar, rrahja delikate e flatrave të një fluture nate; vështrimi melankolik i një vajze brune.
Fluturimi krenar i një mjellme që fluturon mbi kallamat, një yll që rrëzohet dhe një urim dashurie.
Hijet mbi fustanin e kaltër të një kukulle druri që qëndron e palëvizur përpara derës së hapur të sobës së ndezur...
Një melodi e mbushur kujtime në një muzg të pikëlluar, një ndriçim i çuditshëm yllor në zemër të dimrit.
Aroma e një pjepri të freskët të prerë në tryezën e mesditës, siluetat e hajthme të vajzave në shëtitjet e mbrëmjes...
Një frymëzim i dehur i përqafuar me agimin...

Dështova...
Dështova keqazi...

Si të përshkruash kaq mrekullira?
Rrugë, korridore të pafundme ndjenjash...
Shi i pafund kujtimesh të pafundme që zjellin edhe një tjetër dehje. Që shenjojnë pa u penduar mendimet dhe gjithë kohës mbizotërojnë ethet në shpirt...

Dështova...
Dështova keqazi...

Duke parë mbrapa, në çastin sublim të ikjes, ju garantoj, nuk do të ketë asgjë që do të më bëjë të ndiej keqardhje...
Ndoshta vetëm një gëzim i vogël që priste i fshehur brenda stinëve të dhembjes; priste; për shumë vite që ta shijoja...
Të gjithën dhe me pathos...
Trishtimi e gëlltiti edhe atë, ashtu siç gëlltiti edhe me mijëra ëndrra modeste, sikundër zhduku rininë time të varfësr dhe të gjitha dëshirat e mia...
Kurrkund nuk ekzistoj, inekzistent brenda shekujve, transparent dhe i padukshëm brenda njerëzve; pa atdhe, përqafim dhe shpresë...
I pavdekshëm, por i mundur nga fati...

Dështova...
Dështova keqazi...


Dhjetor 1991

20 vjet dhe dy vjet më parë: paralele të kuptimit që humbëm...

20 vjet dhe dy vjet më parë: paralele të kuptimit që humbëm...

(Jo ne, politikanët...)

Ardi Stefa

Është bërë zakon që në çdo dhjetor të shkruhen me mijëra fjalë e të derdhen tonelata me bojë në tonelata letër për Dhjetorin 1990...
Fjalë të zjarrta, kuptime të madhërishme, mezazhe të thella, për ëndrrat e vizionet e një brezi, e të gjithë brezave...
Kam shkruar shumë për Dhjetorin 1990 e ngjarjet që pasuan, protagonist e dëshmitar i atyre ditëve të zjarrta që shenjuan mua e të gjithë shokët e mi, romantikë të pandreqshëm... Nuk dua sot të përsëris ato që kam thënë e shkruar vite me radhë.
Jo vetëm sepse nuk do t’u ndryshoja asnjë rresht, por edhe sepse shpesh herë vetë ne gjejmë edhe atje ku nuk jemi protagonistë vetë, por ata që sot janë bashkëmoshatarë me ne atëherë...
Ashtu si në 8 dhjetor 1990, këtu e dy vjet më parë, në 6 dhjetor 2008, në Athinë një adoleshent 15 vjeçar u ekzekutua nga plumbat e një polici arrogant, u ekzekutua nga plumbat e një pushteti arbitrar...
Qysh nga dita e nesërme, Athina, Selaniku, Patra dhe të gjitha qytetet e mëdha të Greqisë morën flakë, metaforikisht dhe në kuptimin e mirëfilltë të fjalës.
Me dhjetëra mijëra nxënës e studentë u derdhën spontanisht nëpër rrugë (ashtu si ne atëherë në Tiranë) rrethuan rajonet e policisë dhe godisnin me portokalle e shishe plastike uji policët...
Qeveria e Demokracisë së Re pëson një çarje të thellë në ndërgjegjen e grekëve, siç vërtetohet edhe nga rezultatet e zgjedhjeve nëntë muaj më vonë.
Pema e Krishtlindjeve në Syntagma, përballë parlamentit grek, digjet dhe pamjet e saj i transmeton çdo kanal i huaj televiziv...
Mesazhi që emetohej në çdo cep të planetit? Me pemën e Krishtlindjeve digjej shpirti i Greqisë...
Disa muaj më parë se dhjetori 2008, në Francë, Parisi digjej nga shpërthimi i rinisë...
Ashtu si muaj më parë se dhjetori 1990, në Berlin rinia rrëzonte Murin e turpit, në sheshin Tienanmen, tankset shtypnin me gjak e zjarr trupat e studentëve...
Në dhjetor 2008, veç revoltës për vrasjen e Aleksit e të endrrave të një rinie të tërë, ndieja edhe dhembjen për atë ç’ka po shkatërrohej, pasurinë dhe mundin e djersën e mijëra grekëve, të cilët shihnin në pamundësi për të shpëtuar dyqanet e tyre të plaçkiteshin e të digjeshin...
Shtypi i huaj shkruante në atë dhjetor: “Një fantazmë e një shpërthimi të përgjithshëm të rinisë europiane, si një aromë pranverore të popujve po përhapet sot, pas akteve të dhunshme të Athinës... Kundër krizës, kundër konservatorëve, kundër dhunës së pushtetit, e cila sa vjen e bëhet edhe më e rëndë, kundër shtresës së majme borgjeze, të cilat e kanë çuar shoqërinë perëndimore në buzë të greminës dhe që të cilat nuk u lënë brezave që po vijnë veçse një të ardhme të pasigurtë dhe pasigurinë e një hapi në boshllëk...
Ky brez i 700 euro, me njohuri e dije të thella, i paguar keq për atë që bën, dhe që paguhet aq sa për të mbajtur frymën gjallë, nuk do ta lërë veten të flijohet, pa revolta e shpërthime...”,- paralajmëronte drejtori i gazetës se djathtë franceze “L’express”, Kristof Barbie, fjalët e të cilit citova më sipër.
Ndërsa shtypi gjerman bënte fjalë për flakët përballë parlamentit grek, ku ishin grumbulluar urrejtja e një brezi të tërë...
Dhe Greqia në vitin 2008 nuk përjetoi një revoltë e shpërthim të “të mjerëve”, por revoltë e atyre që dikur ishin mirë të mbrojtur dhe që në ato momente e ndienin se ishin përballë asgjësë... Një fenomen ai krejtësisht europian...
Ndoshta paksa i ndryshëm nga ai i Dhjetorit të 20 viteve më parë në Shqipëri...

***
E duam Shqipërinë si gjithë Europa!..
Liri- Demokraci!
Me studentët jemi ne!
Studentët janë heronj...
Pas kaq vitesh, kujtesa personale fillon të humbasë. Zakonisht ajo zëvendësohet nga e ashtuquajtura “kujtesë kolektive”, e cila në fakt është njohja ideologjike e ngjarjeve, e cila u jep rëndësi heroizmit, fakteve mitologjike: heronjtë, epopeja, qëndresa, pasioni për lirinë...
Fjalë të bukura, shumë pompoze për të fshehur thelbin. Cili është thelbi? Që heronjtë e Dhjetorit ’90-të nuk ishin veçse njerëz normalë, studentë e studente të reja, ideologë, të cilët befasisht u gjendën në qendër të Historisë e të së përgjithshmes... Në këtë vrull jetuan e përjetuan dehjen e përmbysjes. Jo pa flijime, jo pa humbje. Ato ditë e net të zjarrta shenjuan jetën e të gjithëve atyre që ishin prezent, shenjuan e ndryshuan edhe jetën e të gjithëve atyre që ishin larg Qytetit Studenti. Shenjuan e ndryshuan rrënjësisht edhe jetën e atyre që erdhën e që do të vijnë më vonë..
Dhe kështu kaloi koha, ndryshuan kushtet...
E vetmja gjë që ngeli është një tregues heroizmi. Kështu e konceptojnë Lëvizjen Studentore të Dhjetorit të rinjtë e sotëm... Po a ishte me të vërtetë kështu? Dhe në qoftë se ishte, çfarë ishte në thelb? Dhe kush do të na i thotë me saktësi?...
Atëherë neve ishim heronj. Ishim thjesht të rinj, me ëndrra, vizione...
Ishim një brez i ri që kishte etje për liri e drejtësi, për bukë, ujë e drita, për liri fjale e veprimi. Sepse bëhet fjalë për një brez studentësh, të cilët të paarmatosur, por edhe të vendosur morën përsipër të shplanin turpin e një vendi që në heshtje dhe në humbje, qeverisej për pesëdhjetë vjet nga diktatura shkatërrimtare komuniste. Djem e vajza të prindërve të Shqipërisë, nga familje të varfëra, por edhe nga familje të “mira”, nga familje të humburish nga paslufta e 1944-ës, por edhe nga familje fitimtarësh, ishin për pak ditë të lirët e rrethuar të historisë sonë bashkëkohore shqiptare...
Një brez djemsh e vajzash 22 vjeçarë që bëri politikë me fjalë, me këngë, me shpirtin dhe, mbi të gjitha, me trupin e tyre të njomë e të drobitur nga uria. Një brez që zgjoi një popull të tërë nga gjumi letargjik e që vrau frikën.
Një brez 22 vjeçarësh që rrezikuan jetën, studimet, për të fituar një çast që jeton përgjithmonë. Dhe ajri i lirisë që atëherë frynte në Tiranën e acartë në të gjitha shtëpitë, edhe në ato shtëpi që rrinin të kyçura kur dëgjoheshin thirrjet e studentëve, sirenat e makinave të policisë, apo edhe kur sambistët rrihnin me shkopinjë gome bashkëmoshatarët e tyre, nuk i çelnin dyert për të mbrojtur djemtë e vajzat e reja, nuk kishte se si të mos përqafohej nga një popull i tërë.
Në Lëvizjen e Revoltën Studentore, le të mos gënjejmë vete apo të tjerët, sepse është fyerje, nuk bëhet fjalë për revoltën e “popullit shqiptar”, “as të intelektualëve demokratë komunistë”.
Ishin disa pak mijëra të rinj e të reja, protagonistë dhe bashkëudhëtarë, pjesëmarrës në mitingjet e demonstrimet në Qytetin Studenti, por edhe atje rrotull, të cilët e gostitën historinë shqiptare, akoma edhe një herë me gotën, një gllënjkë e të cilës mjafton që të të dehë, me një dehje të këndshme: E PAMUNDURA MUNDET TË BËHEJ E MUNDUR!
Vlera e vërtetë e Lëvizjes Studentore Shqiptare është pikërisht kjo: se u bë nga njerëz të zakonshëm, studentë vërtet, por të nxjerrë nga jeta e përditshme. Nga njerëz në kuptimin e mirëfilltë të fjalës, me ndjenja dhe ëndrra, delikatë, nga njerëz që ishin të uritur për jetë, për famë e lavdi, që kishin pasione. Nga njerëz që bëjnë gabime, që pendohen, njerëz të dobët e që s’kanë busull orientimi shpesh herë, nga idealistë të vërtetë, por edhe aventurierë, nga njerëz të vdekshëm e mëkatarë dhe jo nga statuja...
Dhe, nëse vlen akoma edhe më shumë stuhia e Lëvizjes së Studentëve, kuptimi që ka kjo lëvizje për brezat e ardhshëm është se kjo revoltë për një çast, për dy çaste, për një, dy apo dhjetë ditë, ata të rinj u ngritën më lart se EGO-ja, UNI i tyre, dhe kështu, të lirë u bënë krijuesit e historisë së tyre dhe të historisë sonë. Me pak fjalë: Studentët ishin atje atëherë kur duhej. Ç’pasoi është tjetër histori...
Prandaj, çdo vit në këtë ditë dëgjohen shumë fjalë nga shumë pseudo. Megjithëse protagonistëve të vërtetë të Revoltës Studentore Shqiptare u shkon më mirë heshtja. Heshtja e njohjes dhe e respektit për atë që bënë e që sado vite të kalojnë do të ngrihet gjithnjë e më lart në Panteonin e Historisë.
Prandaj llafologëve e pseudove, përpara se të nxjerrin fjalët bombastike nga goja, mirë do të ishte që të mendonin për një çast, është detyrim moral të mendohen për një çast dhe të pyesin veten nëse: “Liria, Demokracia, buka e dritat, mjaftojnë për të gjithë”...
A mjaftojnë për të gjithë ato që kërkuan atëherë studentët e mburremi se tashmë i kemi?...
Dhjetori 1990 dhe Shkurti i vitit 1991 ishte pika kyçe në historinë e gjithë kombit shqiptar, ishte pika kulmore në formimin e një brezi me të vërtetë intelektual shqiptar; ishte pika ku dy epoka u ndanë, kur populli festonte rrëzimin e monumenteve të diktatorit nga qytetet e Shqipërisë dhe, nga ana tjetër nomenklatura kërcëllinte dhëmbët e tërbuar prej inatit që s’mundej të bënte dot gjë. Fundi kishte ardhur. Përpëlitjet nuk ishin gjë tjetër veçse grahmat e fundit të një sundimi gjakatar 46 vjeçar. Ora e së vërtetës për Shqipërinë kishte trokitur! Dhe ora nuk mundet të kthehej dot mbrapsht...
Por a erdhi ora e së vërtetës? A u formua me të vërtetë një brez intelektual shqiptar jo komformist?...

***
Tek revolta Greke e dhjetorit të dy viteve më parë Europa shikonte të ardhmen e saj...
“Do të bëhet e Greqisë gjithandej!”
“Jemi të gjithë grekë!”,- thërrisnin atëherë në manifestimet e tyre nxënësit e studentët francezë, dhe Sarkozy i tmerruar e tërhoqi projektligjin për arsimin...
Por nuk u bë e Greqisë në Europë...
Akoma edhe më keq. Greqia e revoltës rinore u bë Greqia e falimentuar që rron në ombrellëm e FMN...
Një mospërfillje e pafundme për grekët që ulën kokën, reflektohet në të gjitha ato gazeta që dy vjet më parë shkruanin me ditirambe për revoltën e ngjashme me atë të Majit 1968!
Tashmë europianët thërrasin: “Ne nuk jemi grekë!...”
Dhe kjo parrullë u dëgjua nga po ata francezë që dy vite më parë thërrisnin të kundërtën e kësaj fraze...
Aktualisht ëndrrat e të rinjve grekë dhe jo vetëm të të rinjve janë në arkivol...

***
“Kam frikë se asgjë radikale nuk do të ndodhë në Shqipëri,- më pat thënë në 1991 Robert Elsie.
“E pamundur, - i thashë. - Përmbysja ka ndodhur. Tashmë është thjesht në dorën tonë...
I miri Robert Elsie, buzëqeshi me hidhërim e pikëllim atëherë...
Nuk e kuptova se ç’donte të thoshte me atë tundje të lehtë të kokës...
Kanë kaluar kaq vite dhe më i qetë e kuptoj tashmë se elementet e revoltës si edhe ato të të qenit “raja” bashkëjetojnë që të dyja si karakteristika origjinale të shqiptarëve, ashtu sikundër edhe tek grekët.
Varet se cila nga të dyja do të mbizotërojë çdo herë...
Prandaj edhe ajo ç’ka marrim nga të huajat ëshë analoge me situatën: admirim, apo tallje...

Për (a?)populizmin e politikanëve tanë

Për (a?)populizmin e politikanëve tanë
X deputet i PS denoncoi familjen Berisha për korrupsion dhe për blerjen e gjithë Shqipërisë...
Menjëherë doli një deputet i PD për të përgënjeshtruar dhe për të akuzuar Ramën se ka vjedhur miliarda në këto vite, se ai është imoral, drogaxhi dhe se merr pjesën e luanit nga lejet e ndërtimeve.
Një X deputet i PS përpara kamerave akuzon ministrin e ndërtimit se tuneli që u rrëzua ishte përgjegjësi e tij...
Menjëherë një Y deputet i PD akuzon PS dhe vetë kryetarin e saj për mashtrim dhe demagogji...
Zëdhënësja e qeverisë komunikon inaugurimin e disa kilometrave rrugë në Tranë...
Menjëherë del zëdhënësi i Bashkisë së kryeqytetit për të marr meritat e ndërtimit të rrugëve, për të ridalë përsëri zëdhënësja e qeverisë; për t’u rikundërshtuar përsëri nga deputetët e PS, për t’u akuzuar përsëri nga demokratët...
LSI heq një ministër dhe ai ministër denoncon pasurinë e padeklaruar të kreut të partisë së tij...
Kreu i LSI deklaron se Rama i ka propozuar deri edhe pesë herë në ditë që të bashkohej me të për të rrëzuar Berishën...
Një orë më pas zëdhënësi i PS deklaron se Metës asnjëherë nuk i është kërkuar bashkëpunim për të rrëzuar Berishën...
Njëri nga aleatët kryesorë të PS e këshillon Ramën që të rikandidojë për kryebashkiakun e Tiranës...
Mesazhi është i qartë: “Nuk bën për kryeministër!...”
Pritet reagimi i selisë rozë për këtë deklaratë...
Qerthull...
Rrumpallë...

Nga Ardi Stefa

Një lloj perversiteti profesional më bën që përditë të shoh edicionet e lajmeve në kanalet televizive shqiptare, kryesisht lajmet politike. Natyrisht, jo të gjitha, pasi do të ishte një torturë e vërtetë për nervat, por i ndjek mjaftueshëm, aq sa për të kuptuar “qëndrimin politik” të secilit “politikan” si edhe fushën e nivelin e konfliktit. Referimet për problemet e vërteta të qytetarëve dhe të Shqipërisë në diskutimet e debatet e tyre nuk janë gjë tjetër veçse një shtojcë e deklaratave të tyre. Çështja kryesore që i shqetëson të gjithë politikanët shqiptarë, është se si në “minikonferencat e tyre për shtyp” të shprehin “qëndrimin e tyre parimor” dhe të denoncojnë pasurimin e familjes së Berishës, pasi më parë deputetët demokratë, kanë denoncuar pasurimin e paskrrupullt të Ramës, drogën, femrat, liçencat e ndërtimit, etj, etj...
Kontrasti i politikanëve të të gjithë spektrit politik, edhe dy dekada pas shpalljes së pluralizmit dhe mbretërimit të populizmit në jetën politike, nuk befason më askënd.
Ajo që befason dhe revolton, të paktën mua, është shtrembërimi dhe përçudnimi i termit “qytetar” nga goja e atyre që duan votën e tyre. E kanë kthyer në një lloj eufemizmi. Në konceptin e shumicës së politikanëve, qytetari është një lloj kafshe, pa mundësinë e analizës së realitetit, pa gjykim, pa përgjegjësi. Funksionon në mënyrë emotive dhe reagimet e tij kufizohen në nivelin e cekët të kontrastit ndërmjet lavdisë dhe dhembjes, ndërmjet ekstazës dhe përsëri dhembjes: I jep për shembull një mijë lekë dhe gëzohet, i merr një mijë lekë dhe zemërohet.
Ky lloj “qytetari” është diçka si kryqëzim ndërmjet një kafshe dhe një fëmije të vonuar mendërisht. Gjithmonë ka të drejtë, asnjëherë nuk ka faj dhe detyra e politikanit është që ta qetësojë dhe ta kënaqë...
Kjo është kultura jonë politike, në këto 20 vjet pluralizëm.
Dhe kjo është arsyeja se përse niveli i politikanëve tanë është kaq i ulët në ditët tona. Kur mbizotëron “qytetari” i llojit që përshkrova më sipër, për çfarë arsyeje nevojitet njeriu që me të vërtetë mendon në politik? Mkë lloj shejtan budallai interesaxhi dhe servil e bën punën shkëlqyer. Dhe nuk kërcënohet shëndeti i tij nga neveria dhe keqardhja apo pendimi.
“Qytetari”, të cilit i drejtohen të gjithë ata që demonizojnë njëri- tjetrin, që shajnë e fyejne me fjalët më të ndyra njëri- tjetrin, nuk ka nevojë që ta vrasë mendjen me dilema të llojit: Demokraci apo plutokrati, demokraci apo nepotizëm, demokraci apo nomenklaturë familjare, barazi apo vetëm në fjalë, barazi, apo padrejtësi e përjetshme sociale revoltë qytetare, apo nënshtrim total, në një vend ku nuk njihet greva e të tjera fitore historike nëpër dekada,.., etj, etj, ... të këtij lloji.
Pas kaq vitesh “plularizmi e demokracie”, nuk është e rastit që politikanët nuk guxojnë që t’ua paraqesin qartë e drejt realitetin qytetarëve.
Sepse nuk kanë mundësi ata të mjerë që ta bëjnë një gjë të tillë, apo të veprojnë ndryshe! Qëndrimi i tyre varet nga instikti i tyre i mbijetesës. Pasi, në rast se politikanët aktualë shqiptarë ndërgjegjësohen për madhësinë e dështimit të shtetit, por edhe rëndësinë e një demokracie të vërtetë qytetare, atëherë politika, jeta politike, ashtu siç enjohim deri më sot në Shqipëri do të ndryshojë dramatikisht dhe shumë nga ata që sot janë funksionarë të lartë të partive e të shtetit, do të zhduken njëherë e përgjithmonë nga jeta publike. Së bashku me milionat e tyre.
Investojnë këta “qytetarë”, pra këta politikanë shpresat e tyre në ruajtjen e inertësisë, në ruajten e palëvizshmërisë dhe në kundërshtimin e reformava, e të zbatimit të tyre, të mbrojtur nga një mburojë sulmesh e kundërsulmesh ndaj njëri-tjetrit.
Sepse në fund të fundit, ashtu siç e dëshmojnë edhe “deklaratat e tyre zyrtare të të ardhurave”, po qe se Shqipëria nesër do të rrënohet, klasa e saj pushtetare do të arrijë të mbijetojë, në mënyrë që edhe pasnesër të jetë aty që të qeverisë përsëri...
Dhe kjo nuk është gjë tjetër, veçse tendenca e populistëve, për të mbijetuar në kurriz të të tjerëve, pasi gjendemi në buzë të greminës...

Një poemë

Një poemë

Dëshiroja të shkruaja një poemë për perëndimin e diellit në Egjipt dhe hijet tejet të lashta të piramidave; për brigjet e Irlandës, për tingullin magjik që ushton nga këmbanat e Lozanës, për bujqit e varfër të Meksikës, për ëndrrat e çmendura të poetëve francezë. Për vallëzimin e indianëve rreth e rrotull zjarrit; për agimet në Kubë, poshtë palmave me pamje oqeanin Atlantik.
Të shkruaja një poemë për zakonet e çuditshme të eskimezëve, për psalmet e trishta të myslimanëve pak përpara se të perëndojë dielli...
Një poemë për tingullin e shiut dhe këngët që sjel nga larg era; për vijat e mrekullueshme në lëkurën e tigrave dhe bishtin hyjnor të pallojve; për këngën e përtejme të dallëndysheve brenda foleve të tyre; për udhëtimet e zogjve në vendet e Veriut; për një flutur të vogël të kuqe, e cila i gëzohet agimit, duke fluturuar nëpër lule...
Një poemë për Don Kishotët dhe zbuluesit guximtarë; për Luanin e Bretonit dhe frymëzimet e Mark Auprilit; për Xhek Londonin që humbi aq padrejtësisht; “Do të kthehem gjallë”, shkruante me lot deri në momentin e fundit; për astonautët që vdesin dhe marrin me vete mijëra sekrete; për fytyrën e çuditshme që dalloi Herakliti mbi Hënë...
Një poemë për pasqyra të errëta dhe kaleidoskope të jashtëzakonshëm; për mistere në kristale dhe vula magjike, për mermerin e një statuje që qëndron në gjysmëerrësirën e një muzeu të vjetër; për mburoa dhe heshta heronjsh që ende presin beteja; për shtëpira gati të rrënuara që shenjojnë vështrimin e kalimtarit...
Për letra të pluhurosura që askush nuk i hapi ndonjëherë; për tradita epokash që po ndryshken me kalimin e kohës në bodrume të errëta, për grafitet në deto që janë mesazhe të koduara të bandave; për një kobure të zbrazur që tymos ende në dorën e atij që sapo vrau veten, në mesnatë, në ndonjë cep të vetmuar...
Një poemë për marinarët dhe femrat e panumërta të tyre, për refugjatët dhe eremitët që ëndërrojnë një jetë tjetër; për piratët dhe kryqëzorët.
Për Arturin dhe të gjithë kalorësit e tij që ende kërkojnë Graalin e Shenjtë; për alienët që jetojnë jashtë planetit tonë dhe dëgjojnë të gjitha tingujt e Universit; për dhembjen e Shekspirit dhe melankolinë e Borhesit; për zemërmirin Herman Esse që ndihej si një ujk përballë stepës së pafundme; për madhështinë e bardëve që himnizuan bukurinë...
Një poemë për yjësitë dhe joshjen e Hënës, për anijet kozmike më të shpejta se kometat, për perëndimet jashtëtokësore të diejve në cepin tjetër të kozmosit; për piktorë kozmikë që ngjyrosin galaksitë; për mesazhet paqësore që dërguan njerëzit në pafundësinë e Universit; për Shpresën që lëviz çdo gjë, gjithmonë...
Një poemë për fëmijtë e varfër të Afrikës; për revolucionet e popujve, por edhe për krimet kundër njerëzimit; për luftërat dhe lumenjtë e gjakut që vaditën tokën; për vetminë e burgut dhe hidhërimin e skllavërisë; për të gjithë ata që dhanë shpirt duke mbrojtur Njeriun...
Një poemë për dashnorë të zjarrtë dhe gjasme dashuritë, për dashuritë e verës që shpejt u harruan; për Romeon dhe Zhulietën që fituan përjetësinë; për puthjet romantike dhe psherëtimat; për zemrat që godasin fort; për sytë që ëndërrojnë edhe kur janë të hapur; për një përkëdhelje të ëmbël në errësirë që fiton mbi të gjitha dhembjet...
Një poemë për Zotin dhe engjëjt, për Parajsën dhe jetën e përjetshme...
Një poemë për Djallin dhe engjëjt e tij, për Ferrin dhe një mijë mëkatet...
Një poemë për çdo poemë...

Ardi Stefa
Dhjetor 1995

Atë që shkruaj, nuk do ta kuptosh kurrë!

Atë që shkruaj, nuk do ta kuptosh kurrë!
A. Stefa
(Kushtuar të gjithë të çmendurve, ëndërrimtarëve, njerëzve të ndjeshëm dhe të vaçantë atje jashtë...)
Më fal që po ndërpres qetësinë tënde... Dua të të pyes diçka...
A mundet nesër në mëngjes të ikësh, të vish rreth botës, të udhëtosh gjithandej, në çdo cep të Tokës?
Qoftë edhe po të hidhesh një ditë në Vlorë për një kafe, apo në Shkodër?
Mundet të flasësh gjuhë të huaja, të komunikosh me njerëz të të gjitha racave në lanet?
Mundet të bëhesh akrobat po qe se e dëshiron? Piktor? Astrofizikant?
Ndoshta një virtuoz i famshëm violine?
Jo?
Përse?
Nuk ke kohë për të gjitha këto? Ke detyrime, familje, punë, fizkulturë, ndjekje të modës, kafe me të njohurit e shumë e shumë gjëra të tjera që nuk të lenë të merresh me asgjë tjetër?
Hëmmmmm...

Çfarë di të për Eposin e Gilgameshit, bardin Taliesin, Senekën, Saphonë, teoritë e komplotimit, Xhengis Khanin, sekretet e Piramidave, surrealizmin, sëmundjet gjenetike, Konfucin, Teorinë e Relativitetit, Portën Magjike të Romës, shkrimet e papublikuara të Kadaresë,, simfoninë e Nëntë të Beethovenit, Masonët e Da Vinçin, Mona Lizën dhe Paganinin?
Nuk të interesojnë fare këto?
Ti merresh me futbollin, show biz, revistat e modës, tavllën dhe kur ndonjëherë gjen kohë noton pak në det?
Hëmmmmm...

Pa më thuaj, ndonjë vizion ke? Ndonjë synim sublim dhe në fund të fundit, diçka që ta kesh dëshirë aq shumë me gjithë qenien tënde, një ëndërr të papërshkrueshme, të zonjën të ndryshojë fatin tënd dhe jetët e të gjithë njerëzve?
Jo?
Përse?
Beson se bota është e padrejtë dhe nuk ndryshon? Nuk je ti i indur për t’u ndeshur për vlerat dhe atë që janë të drejta?
Ke kaq shumë probleme të pazgjidhura dhe ke nevojë për pushime e shlodhje?
Mendon se të gjitha këto janë gjëra të çuditshme dhe paksa idiote?
Hëmmmmm...

Të të them unë tani diçka?

Jam i çmendur!

Po!

Egocentrik dhe i çuditshëm...

Metamorfozohem vazhdimisht dhe lëviz pa rënë në sy brenda rrugëve, duke studiuar sjelljet e njerëzve, frikat e tyre, mënyrën e tyre të reagimit, ecjen e tyre...
Merrem me Alkiminë, Teologjinë, artet marciale, jogën, skermën, etj, etj...
Studioj Astronomi, hartat e stërvjetra, inxhinierinë mekanike, arkeologjinë, trajtat e reve, ndërtoj (ose të paktën përpiqem) gramafonë me avull, pushkë me energji elektrike.
Flas me hijen time për Psikogjeografinë, futurizmin (jo atë të letërsisë), kolonializmin galaktik, energjinë e lirë, udhëtimet në Kohë e Hapësirë, balsamos flutura dhe milingona, flas dialektin e pakuptueshëm të alienëve që jetojnë mes nesh, zhargonin e Parisit dhe gjuhën e indianëve të australis.
Kam në posedim koleksione impresionuese me guacka dhe pulla shtetesh të ndryshme, kaseta të mrekullueshme origjinale dhe jo aq origjinale, një jatagan të mrekulluesëm të kohës së Turqisë dhe një kobure me mulli, që megjithëse e pastroj dhe e vajos, vazhdon të ndryshket e nuk do të qëllojë kurrë.
Lexoj librat e mrekullueshëm të Bodlerit, Andre Bretonit, Çarls Fordit, Servantesit, Lavkraftit, Edgar Allan Poes, Wiliam Bleikut, Lorkës, Erih Fon Deniken, Markezit, Aliendes e shumë e shumë të tjerëve...
Shikoj filma të çuditshëm, dëgjuj muzikë edhe më të çuditshme, tinguj dhe pëshpëritje të frikshme në heshtjen e tyre shurdhuese. Dëgjoj erën, jam i çuditshëm në gjithçka... Njoh sekretet e Qyteteve, Urbanomancy, historinë sekrete të ideve, Botën e Përtejme, realitetet alternative e botët paralele, X Files, teorinë e Tingujve dhe magjistarin Hudini e sekretet e tij...
Më rrëmben të regjistroj në kasetë vetëtimat e bubullimat, pikat e shiut, tronditjen e shinave nga trenat që shkojnë e vvijnë, cicërimën e zogjve, hungëritjet e qenve, hapjen dhe mbylljen e një çelësi elektrik, përplasjen e flatrave të zogjve të natës mbi çatitë e shtëpive, të detyroj me mënyra të ndryshme kitarat të më zbulojnë të gjitha tingujt e notat që luajtën kordat e tyre, të shoh në thellësi të një llampe të ndezur, në fundin e krisur të një gote, brenda vrimave të çelësave dhe grilave të mbyllura, të udhëtoj në vendin melankolik të një pakete cigaresh të lira dhe në cepin e syve të një portreti të inatosur, të luaj me ushtarët e plumbtë brenda në pyllin e një vazoje me lule, të përshëndes kalimtarë të panjohur, t valëvitem në erë, të eci nëpër shi, të numëroj yjet një nga një, derisa të më marëë gjumi në verandë...
Më pëlqen të sillem sikur jetoj në dekadën e viteve ’60 e ’70, i veshur me rroba hipish dhe të shpërndaj fletushka nëpër stacionet e autobusave për të ndaluar lufta në Vietnam..., po, përse jo? Jam fëmijë i luleve!...
Rroftë Revolucioni
Erdhi ora të ndryshojë bota!
“Make love not war” dëgjohet nga altoparlantët, dalim nëpër rrugë dhe kërcejmë fokstrot e çarleston. Të gjithë janë këtu, Dilan me fisarmonikën, Hendriks me kitarën e tij magjike dhe Johnny Cash, më i ri se kurrë, këndon bluz-et e tij se bashku me mua, në varandën e një vile, diku në Nju Orleans...kam edhe nj Spyder, sterrë të zezë dhe gjithmonë të larë e pastruar, me ndenjëse lëkure dhe me një kafkë të pikturuar...
perëndimeve sillem vërdallë nëpër shkretëtirat e Arizonës, në ato rrugët e gjata e pafundësisht të drejta, së bashku me mikeshën time Merlin, radioja këndon zëulët këngët e Elvisit dhe në thellësi, larg shikoj të largohet asfaltin të përqafuar me horizontin e artë...

Unë... nuk jam ajo ç’ka sheh...
Unë... nuk jam ajo ç’ka imagjinon...
Jam një pjesë e asaj që quhet evoluimi i racës njerëzore me kalimin e viteve, më saktë ekspozimi i saj...
Një koincidencë kozmike...
Një luhatje kuantike impresionuese...
Gëzimi i dhimbshëm i Zotit...
Frika e demonëve dhe i Djallit idol...
Një gabim i pafshirë i Matriksit...
Përbindëshi që dëgjon netëve të hungërijë në bodrum...
Fantazma e Operas...
Palaçioja e cirkut tënd...
Jam shpresa e përbotshme...
Jam një i çmendur i lindur!
Bizhuja e Natyrës!...

Këtë që o shkruaj nuk e kupton e nuk do ta kuptosh kurrë...

Tani që u bëmë miq të të them dhe diçka tjetër?
A ruan sekrete?
Po?
Bukur!
Dëgjo, pra!

Unë!....

Jetoj!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!...

Tetor 1990, Tiranë.

Alkimist Idesh

Alkimist Idesh
Natë pas nate vuante të përshkruante të papërshkrueshmen...
I zhytur në mendimet e ndriçuara nga drita yjore, fantazonte gjëra ekzotike dhe të mistershme, jetë të tjera të mbushura me vargje dhe iluzione, utopira të patregueshme dhe romanca kalorësiake, historira për poetë të mallkuar që deheshin me opium dhe arratiseshin kështu paksa nga e përditshmja boshe, nga torturat dhe dhembjet e një skllavërie të hidhur...
Njëra ëndërr humbiste brenda tjetrës dhe realiteti, më i brishtë se kurrë humbiste përpara syve të tij.
I humbur brenda orgjive të mendimeve të çmendura, ndiqte fjalë të kristalta dhe ide të holla, fisnike, për të mundur të qëndisë një atmosferë magjike, një vendstrehim shprese të mbushur me frymëzim dhe ndjenjë.
Ishte i pushtuar nga një llahtarë për bukuri, nga një pasion i përhershëm që të nxirrte në dritë Superrealitetin, me çdo mënëry, me çdo lloj kostoje!
Bota nuk e kuptonte etjen e tij për tejkalimin, dashurinë e fuqishme për jetën, të vërtetën, të lirën jetë!... I huaj në mes të huajve dhe i pazoti të përshtatet e të bënte kompromise, përpiqej papushim të arrinte të paarritshmen...
Kishte një trishtim të pikturuar në sy dhe disa rrudha të çuditshme, gërmadha të kohës mbi fytyrën e tij të zbehtë.
Fshihte lule të vogla nëpër xhepa dhe në rrobat e tij fshihte një hije të ngrirë. I vetëm, netëve vëzhgonte monopatet e fshehura të yjeve duke përshkruar pafundësinë me vështrimin e eksituar dhe të magjepsur...
Hapte krahët e fantazisë dhe ikte larg, në mbretëria ajrore dhe nëpër lagje në re të fshehura, në shtëpira verore të zbukuruara dhe vende përrallore, ëndrrat e tij të paprekurashkëlqenin në pafundësinë e hapësirës.
E kishte zakon të shëtiste në pyll pas shiut, i magjepsur nga mozaiku i ngjyrave dhe aroma e freskët e tokës së lagur. Vëzhgonte i mahnitur shkëlqimin kristalor të vendit dhe fantazonte valle të pafre rreth pemëve ma Kalikanxharë, Neraida dhe Satirë këngë të bukura dhe verë pa hesap...
Gjarë rrugës së kthimit kalonte nga sokaqet e ngushta, në kërkim të magjisë së çastit, në vende nga më të çuditshmet, në hijet e joshëse të rrugëve, në fytyrën e vrarë të ndonjë vagabondi... Vështrimet vjedharake të vajzave dhe bëzëqeshjet e mbushura plotpremtim të tyre, nuk e preknin fare, kërkonte diçka komplekse dhe imponuese, një ide të zjarrtë që do të trondiste zemrën e tij...
I dorëzuar në iluzionet e hënës së plotë, fantazonte se kalëronte mbi një kal të padukshëm dhe arratisej përgjithmonë përtej kufijve të Botës, atje ku shpirti i tij do tëndihej i lirë, në vende sekrete, atje ku do të mund të buzëqeshte me të vërtetë...
Një fllad i lehtë frynte atë natë dhe hëna e grisur, si nga një thikë e mprehtë pirati, udhëtonte e shkujdesur brenda detit të errët të Universit. Kënga shekullore e bulktheve jehonte ritmikisht në qetësi dhe tutje, larg shtriheshin livadhet e lagura. Llampa e rrugës jepte shpirt mbi kolonë dhe fluturat e natës të zalisura fluturonin maniakisht rreth kurëzës së dritës, dritë, që të kujtonte një qiri zie... I palëvizur, përbri dritares, reflektonte në sytë e tij e zeza e qiellit, duke përshkuar me frikë yjet e zbehtë në thellësi të horizontit.
Do të adhuronte një puthje lë lagët mbi buzët e thata, por ishte si gjithmonë i vetëm, branda delirit të pandërprerë të shpirtit të tij...
Mendimet ngjanin të pluskonin si flutura mbi kokë dhe rënkimi shpirtdhënës i qiririt nuk e ndërpreu mendimin e tij të thellë, ishte si të ishte shtrirë mbi monopatin e ëndrrave, shumë larg, i dërëzuar në kalërimin e fantazisë, me një pamje të eksituar në sy, si një dahnor i kënaqur aps aktis seksual...
I rëndë stilografi mb duart e tij, e derdhi bojën e nxehtë mbi letrën krej të bardhë:
“Vite që u zbrazën, oqeane trishtimi
Dashnorë të zjarrtë në dehjen e një vare të çmendur dhe më pas gërmadha në duart e femrave të zbehta..
Dehemi..., me një përkëdhelje të djersitur, me puthje të paguara, duke harxhuar netë dhe rini në kthina të varfra, si foshnje të uritura në gjirin e nënës, të pangopur si tifonet, shtrydhim fatin tonë të ndyrë, hije të vogla ne, mbi sytë e një demoni të lashtë që udhëton nëpër errësirë...
Ikim..., vetëm ikim... me zemrat e mbushura me ëndrra dhe pasion, udhëtarë të çuditshëm në një botë të ftohtë dhe kompakte si mermer...
Ikim... dhe, gjithnjë të pangopur shikojmë horizontin, me sy të përlotur, sikur të shohim perëndime të arta, dashnorë të parëndësishëm të një utopie të largët, më larg se fatazia e një të çmenduri, atje ku vetëm erërat shëtisin...
Do të vijë ndonjëherë ora, të arrijmë atje, në atdheun e qiellit dhe të jemi ortakë me Zotin në planet më të pabesueshme kozmike, do të gjejmë njerëzit tanë të dashur, që kaq shumë na kanë munguar dhe do të kemi aq shumë për të thënë për jetët tona të mjera, duke pirë ndonjë gotë çaj të nxehtë, ose, o qe se Zoti e lejon një gotë konjak të mirë, rreth oxhakut, në një natë të pafundme me këngë mallëngjyese dhe përqafime vëllazërore...
Do të ikim edhe ne..., mjafton të bëjmë durim...”
Mbylli për pak çaste sytë dhe, si ndjeu të rrahurat e zemrës se tij, valëvitjen e gjetheve të trëndafilit në ballkon, klithmat e largëta të zogjve, shpirti i tij i plagosur me lot në sy pëshperiti:
“Në det t’i dërgosh vargjet e mia, o ajër kalimtar, të notojnë me gorgonat e vogla...
Në pyjet e dendura dhe livadhet e natës, atje ku Neraidat mëkatare vallëzojnë lakuriq nën frymën e ftohtë të Hënës.
Yjeve t’u pëshpërisësh fjalët e mia dhe kometave fluturake, atyre ua dhuroj me rënkime ëndrat e zemrës sime...”
Mbylli fort portën pas tij dhe humbi në labirinthin e errët të shtëpisë, në shoqëri me hijet dhe fantazmat e mendjes së tij, askush nuk dinte se shikonte ëndrra të çuditshme dhe e kapte melankolia shpesh...
Nata pas nate, ndërtonte të Panjohurën, Alkimist Idesh në errësirë...

A. Stefa

Tetor 1990

Gënjeshtra historike dhe shoqëria gjysmë e paditur!

Gënjeshtra historike dhe shoqëria gjysmë e paditur!
Nga Ardi Stefa

A ia vlen të shkruash një libër për ngjarjet e Dhjetorit 1990 e të Shkurtit 1991? Kanë kaluar edhe 20 vjet!,- më pyeti dikur një miku im i mirë, mendimin e të cilit e çmoj dhe e vlerësoj shumë.
Nuk iu përgjigja. Edhe vetë e kisha frikën se të shkruarit për ato ngjarje të atyre viteve të stuhishme, ndoshta më fuste në radhën e kategorinë e atyre nostalgjikëve e romantikëve të pandreqshëm që nuk shikonin përpara, por mbanin vazhdimisht kokën mbrapa...
Megjithëse të mbash kokën mbrapa për të parë e riparë ngjarjet ku ke qenë dëshmitar e protagonist, nuk është një gjë aspak e keqe. Ndoshta romantizëm, por aspak kthim mbrapa për të përfituar ndonjë gjë. Vazhdoj të ngelem ai romantiku idealist i pandreqshëm, andaj vendosa që ato ngjarje, ashtu siç i përjetova e jetova atëherë, t’i përmbledh në librin “Piedestale pa heronj”, sidomos kur vlerat e meritat, i marrin ata që nuk kishin asnjë lidhje me Dhjetorin e Shkurtin, me studentët, thjesht që i shikonin studentët të demonstronin nga ballkonet e shtëpive të tyre...
Dhe kjo u jep automatikisht të drejtën që të përfitojnë në emër të Dhjetorit....
Pas kaq vitesh, kujtesa personale fillon të humbasë. Zakonisht ajo zëvendësohet nga e ashtuquajtura “kujtesë kolektive”, e cila në fakt është njohja ideologjike e ngjarjeve, e cila u jep rëndësi heroizmit, fakteve mitologjike: heronjtë, epopeja, qëndresa, pasioni për lirinë...
Fjalë të bukura, shumë pompoze për të fshehur thelbin. Cili është thelbi? Që heronjtë e Dhjetorit ’90-të nuk ishin veçse njerëz normalë, studentë e studente të reja, ideologë, të cilët befasisht u gjendën në qendër të Historisë e të së përgjithshmes... Në këtë vrull jetuan e përjetuan dehjen e përmbysjes. Jo pa flijime, jo pa humbje. Ato ditë e net të zjarrta shenjuan jetën e të gjithëve atyre që ishin prezent, shenjuan e ndryshuan edhe jetën e të gjithëve atyre që ishin larg Qytetit Studenti. Shenjuan e ndryshuan rrënjësisht edhe jetën e atyre që erdhën e që do të vijnë më vonë..
Dhe kështu kaloi koha, ndryshuan kushtet...
E vetmja gjë që ngeli është një tregues heroizmi. Kështu e konceptojnë Lëvizjen Studentore të Dhjetorit të rinjtë e sotëm... Po a ishte me të vërtetë kështu? Dhe në qoftë se ishte, çfarë ishte në thelb? Dhe kush do të na i thotë me saktësi?...Çfarë është Historia? Shkencë, mit urban, folklor, përrallë në shërbim të ideologjisë dhe pushtetit?
Historia ashtu siç e konceptojmë është e vërteta për secilin, apo gënjeshtra për secilin?
Po çfarë është gënjeshtra? Çfarë është gënjeshtër? Mos vallë është paraqitja e kundërt e diçkaje? Ta bësh të bardhën të zezë?
Mos vallë nuk është gënjeshtër të fshehësh diçka që njeh dhe e di që ka ndodhur? Në një rrëfim me shumë ngjarje, po qe se fsheh disa, a nuk e shtrembëron realitetin, nuk bën një rrëfim të gënjeshtërt?
Me siguri që shumë vetë do të thonë se të gjitha ato që “fshihen” janë mangësi dhe për këtë nuk duhet, ose nuk nevojitet t’i themi...
Me këtë konkluzion në Histori gjërat, gënjeshtra në të gjitha trajtat e saj dhe me çfarëdo emërtimi që t’i japim, është një gjë serioze dhe e rrezikshme.
Ajo shoqëri që nuk njeh të vërtetën për Historinë e saj është një shoqëri gjysmake, e paditur, në realitet është një shoqëri që nuk mundet të analizojë dhe të konceptojë gjendjen e sotme aktuale. Në një gjendje ku të gjithë nuk kanë kundërshtim të përdorin si mjet studimi konceptimin historik apo komplotist për Historinë, të përfundojnë në konkluzione krejtësisht të gabuara.
Nuk e përqafoj këtë trajtim dhe besoj se gjërat janë janë më pak sempliste dhe u nënshtrohen kufizimeve ideologjike, me synim arritjen e ideologjizimit të Historisë drejt një objektivi, astij që nuk ka asnjë lidhje, shpesh herë me të vërtetën.
Është e kuptueshme, natyrisht, që kur them se nuk ka asnjë lloj lidhjeje me të vërtetën, nënkuptoj të vërtetën që është provuar nga studimi shkencor...
Dhe një studim me të vërtetë i paanshëm e shkencor i ngjarjeve e dëshmive historike, të cilat nuk lenë shkas për dyshim, kanë provuar se shumë nga njohuritë aktuale historike janë ose gënjeshtra, ose shtrembërime, ose fshehje, të cilat pengojnë konceptimin e përgjithshëm për të shkuarën e shoqërisë ku jetojmë, ku disa jetojnë çdo herë.
Përmendja e të tilla dijeve, të kundërta me të vertetat, me ato të provuara shkencërisht do të kërkonte një katalog shumë të madhe dhe do të kërkonte shumë e shumë faqe e mijëra fjalë..
Por disa pak shtrembërime të përzgjedhura të njohurive tona historike, qoftë edhe në trajtën e protestës, do të ishin treguese dhe të dobishme.

Deri kur do të mësojmë se konflikti është në ADN- në e shqiptarëve, d.m.th se kur ne shqiptarët bëjmë diçka të mirë, arrijmë diçka të mirë, pastaj fillojmë të zihemi mes nesh dhe e prishim? Dhe nuk marrim mundimin që të shohim të gjitha revolucionet e zhvilluara nëpër botë dhe të konstatojmë se nuk kishte as edhe një ku të mos kishte lindur një “luftë civile”, dhe se askush të mos na thotë se çdo “revolucion” prodhon pushtet dhe se për administrimin e këtij pushteti bëhen luftërat civile?
Deri kur do të mësojmë se për çdo gjë të keqe që na ka ndodhur neve shqiptarëve, përgjegjës është një dhe i vetmi, të huajt, pa parë thelë në marrëdhëniet që janë shndërruar në jetën e brendshme të shoqërisë sonë, ose se çfarë e nxiti këtë ndërhyrje kaq të mprehtë të të huajve, akoma edhe se mos vallë ndonjë “ndërhyrje” e të huajve soli edhe ndonjë gë të mirë?!
Dhe deri kur, në fund të fundit, do të mësojmë se kur filloi “revolucioni” si komunistët edhe ballistët luftonin për një gjë: të mirën e shqipërisë, ashtu siç e konceptonin secili nga këndvështrimi i tyre.
Dhe përse duhet të marrim si të mirëqenë faktin që ballistët ishin vetëm kolaboracionistë e krimineë, kur po kaq kolaboracionistë e kriminelë e të shitur ishin edhe komunistët?
Deri kur do të mësojmë se në Lëvizjen e Dhjetorit, liderët e sotëm të shtetit shqiptar, ishin liderët fizikë e shpirtërorë?
Deri kur...
Ata që rrëzuan mitin e rremë të diktatorit komunist e të një regjimi gjakatar 46 vjeçar nuk janë anonimë. Janë ata, që me vetmohimin dhe guximin e tyre bënë që pas 46 vjetësh Shqipëria të zhvillonte për herë të parë zgjedhjet e lira e demokratike të çliruar nga hija e rëndë e Enver Hoxhës dhe e PPSH. Studentëve grevistë u takon merita e madhe e shmangies së një lufte civile vëllavrasëse në Shqipëri, e cila në ato vite ishte më e mundshme se kurrë. Kaosi, anarkia dhe nxitja e disa instikteve negative në popull nuk gjetën refleksion tek studentët, të cilët, në të kundërt, dëshmuan për një qytetari, solidaritet dhe kulturë të lartë demokratike...
Por çfarë ndodhi në ato ditë të Dhjetorit 1990 dhe të Shkurtit 1991? Si filloi në të vërtetë Lëvizja Studentore? Si u kalua nga protestat spontane të studentëve në ndërgjegjësimin e një brezi të tërë? Si e ëndërronim Shqipërinë në ato ditë ndryshimesh të mëdha? Si u kalua nga lëvizja e Studentëve në krijimin e Partisë Demokratike dhe uzurpimin e Idealeve të Dhjetorit? Cilët ishin Dhjetoristët e vërtetë? Si dhe pse u zhvillua Greva e Urisë? Cilat qenë synimet e saj dhe nga kush u organizua? Cili ishte roli i PD-së në organizimin e kësaj greve dhe pse në PD vëreheshin dy qëndrime të kundërta në lidhje me grevën? Kush do të përfitonte dhe kush do të humbiste nga kjo Grevë? Cilët ishin ata që përfituan? A ishin me të vërtetë studentët “heronjtë vetëflijues” të demokracisë së brishtë shqiptare, siç u quajtën nga populli i Tiranës, apo ishin “bukëshkalët dhe vandalët” që bashkë me “forcat e errëta” cënonin stabilitetin e forcave politike dhe rrezikonin ta shpinin vendin në kaos? Përse pjesa më e madhe e studentëve protagonistë të atyre ditëve u larguan nga “politika”? Përse edhe nga vetë demokratët u akuzuan studentët se hanin e pinin brenda në Grevë dhe se futeshin ushqimet e pijet alkoolike pa hesap? Përse ekzistonte një tendencë e tillë denigrimi dhe zhvlerësimi i grevës së urisë, synimeve e aspiratave të atyre mijëra studentëve që e përkrahën?...
Deri kur do të ketë të tilla denigrime të Historisë dhe të atyre protagonistëve romantikë e idealistë?
Gjithmonë, sa herë që dëgjoj politikanët, apo gjasme politikanët e gjasme analistët që të kërkojnë, ose edhe më keq, të përcaktojnë “Kuptimin e Lëvizjes Studentore Shqiptare” edhe për ditët e sotme më vjen të gogësit nga përtimi e gjumi që është gati të më zërë.
Pasi politikanët shqiptarë zakonisht i presin e i qepin “kuptimet e mesazhet” sipas interesave të çastit, por edhe për faktin se kuptimi i lëvizjes dhe i revoltës së atyre ditëve është kaq i thjeshtë, kaq aktual sa nuk nevojitet asnjë dhënie kuptimi e aktualiteti, por as edhe ndonjë përpjekje e madhe për ta analizuar.
Sepse bëhet fjalë për revoltën spontane të një brezi të ri që kishte etje për liri e drejtësi, për bukë, ujë e drita, për liri fjale e veprimi. Sepse bëhet fjalë për një brez studentësh, të cilët të paarmatosur, por edhe të vendosur morën përsipër të shplanin turpin e një vendi që në heshtje dhe në humbje, qeverisej për pesëdhjetë vjet nga diktatura shkatërrimtare komuniste. Djem e vajza të prindërve të Shqipërisë, nga familje të varfëra, por edhe nga familje të “mira”, nga familje të humburish nga paslufta e 1944-ës, por edhe nga familje fitimtarësh, ishin për pak ditë të lirët e rrethuar të historisë sonë bashkëkohore shqiptare...
Një brez djemsh e vajzash 22 vjeçarë që bëri politikë me fjalë, me këngë, me shpirtin dhe, mbi të gjitha, me trupin e tyre të njomë e të drobitur nga uria. Një brez që zgjoi një popull të tërë nga gjumi letargjik e që vrau frikën.
Një brez 22 vjeçarësh që rrezikuan jetën, studimet, për të fituar një çast që jeton përgjithmonë. Dhe ajri i lirisë që atëherë frynte në Tiranën e acartë në të gjitha shtëpitë, edhe në ato shtëpi që rrinin të kyçura kur dëgjoheshin thirrjet e studentëve, sirenat e makinave të policisë, apo edhe kur sambistët rrihnin me shkopinjë gome bashkëmoshatarët e tyre, nuk i çelnin dyert për të mbrojtur djemtë e vajzat e reja, nuk kishte se si të mos përqafohej nga një popull i tërë.
Në Lëvizjen e Revoltën Studentore, le të mos gënjejmë vete apo të tjerët, sepse është fyerje, nuk bëhet fjalë për revoltën e “popullit shqiptar”, “as të intelektualëve demokratë komunistë”.
Ishin disa pak mijëra të rinj e të reja, protagonistë dhe bashkëudhëtarë, pjesëmarrës në mitingjet e demonstrimet në Qytetin Studenti, por edhe atje rrotull, të cilët e gostitën historinë shqiptare, akoma edhe një herë me gotën, një gllënjkë e të cilës mjafton që të të dehë, me një dehje të këndshme: E PAMUNDURA MUNDET TË BËHEJ E MUNDUR!
Dhe kjo nuk është e paktë...
Kanë kaluar rreth 7.300 ditë nga ditët e stuhishme të atëhershme. Ditët janë si varkat, herë u jep rremave që të shkojnë para e herë lundrojnë të shtyra nga valët. Por nuk ka asnjë rëndësi “Se çfarë u bë me protagonistët e Lëvizjes Studentore Shqiptare”, një tjetër çështje kjo, që i shqetëson herë pas here njerëzit në bisedat e tyre.
Cilët morën shpërblimin për trimërinë e tyre në ato ditë të zjarrta të Dhjetorit 1990 dhe cilët jo, cilët përfituan në mënyrë të padrejtë e të gënjeshtërt pa qenë protagonistë, cilët më pas u bënë shërbëtorë të pushtetit dhe preferuan të jepnin e të merrnin rryshfete, cilët zgjodhën rrugën e heshtjes dhe të dinjitetit që për atdheun bënë pak dhe nuk ka nevojë për shpërblim, dhe, cilët zgjodhën rrugën e tradhtisë së idealeve, kuptimit të atyre ditëve dhe të moshës së tyre?
Por të gjitha këto kanë pak rëndësi. Thua se revolta studentore e vitit 1990 nuk ishte revoltë, por një eksperiment gjigand i psikologjisë për studimin e sjelljes njerëzore.
Vlera e vërtetë e Lëvizjes Studentore Shqiptare është pikërisht kjo: se u bë nga njerëz të zakonshëm, studentë vërtet, por të nxjerrë nga jeta e përditshme. Nga njerëz në kuptimin e mirëfilltë të fjalës, me ndjenja dhe ëndrra, delikatë, nga njerëz që ishin të uritur për jetë, për famë e lavdi, që kishin pasione. Nga njerëz që bëjnë gabime, që pendohen, njerëz të dobët e që s’kanë busull orientimi shpesh herë, nga idealistë të vërtetë, por edhe aventurierë, nga njerëz të vdekshëm e mëkatarë dhe jo nga statuja...
Dhe, nëse vlen akoma edhe më shumë stuhia e Lëvizjes së Studentëve, kuptimi që ka kjo lëvizje për brezat e ardhshëm është se kjo revoltë për një çast, për dy çaste, për një, dy apo dhjetë ditë, ata të rinj u ngritën më lart se EGO-ja, UNI i tyre, dhe kështu, të lirë u bënë krijuesit e historisë së tyre dhe të historisë sonë. Me pak fjalë: Studentët ishin atje atëherë kur duhej. Ç’pasoi është tjetër histori...
Prandaj, çdo vit në këtë ditë dëgjohen shumë fjalë nga shumë pseudo. Megjithëse protagonistëve të vërtetë të Revoltës Studentore Shqiptare u shkon më mirë heshtja. Heshtja e njohjes dhe e respektit për atë që bënë e që sado vite të kalojnë do të ngrihet gjithnjë e më lart në Panteonin e Historisë.
Prandaj llafologëve e pseudove, përpara se të nxjerrin fjalët bombastike nga goja, mirë do të ishte që të mendonin për një çast, është detyrim moral të mendohen për një çast dhe të pyesin veten nëse: “Liria, Demokracia, buka e dritat, mjaftojnë për të gjithë”...
A mjaftojnë për të gjithë ato që kërkuan atëherë studentët e mburremi se tashmë i kemi?...

Radhita disa shembuj të paktë, nëpërmjet këtyre pyetjeve me karakter të përgjithshëm pa bërë fjalë për ato mitet klasike që qarkullojnë gojë më gojë për heroizmat e njërit apo tjetrit, për rolin e Tarasit apo të Kapardinave të Bardha, sepse atëherë do të duhej të specializohem relativisht me prodhimin e miteve historike...
Thashë se pyetjet e mia janë retorike, pasi jo vetëm unë, por edhe shumë të tjerë e dimë se deri kur do të dhunohet e shtrembërohet Historia, deri kur do të shkelim mbi baza të gënjeshtërta njohurish e dijesh për të kaluarën e shoqërisë sonë.
Shtrembërimi i Historisë fillon dhe mbaron me Historinë që mësohet nëpër librat e shkollës...
Si atëherë edhe tani...
Të gjitha bazat e njohurive hidhen në moshën shkollore dhe më pas është shumë e vështirë që të ndryshojnë për arsye të ndryshme.
Dhe shpesh herë e dimë se arsimi është mekanizmi aq i fuqishëm ideologjik në duart e pushteteve politike.
Dhe qeveritë e qeveritarët tanë, përpara se të merren me çështje të tilla, si “libri elektronik”, le të shohin më parë se çfarë do të thotë në brendësi, elektronik, ose jo, me kapak lëkure apo të shkëlqyeshme, ajo që ka rëndësi është ajo e vërtetë historike e shkencore që mësojmë nga faqet e atij libri...

(Parathënie e librit “Piedestale pa Heronj”, me autor Ardi Stefa)