Diktatura e paditurisë

Diktatura e paditurisë
Nga Ardi Stefa
Ka raste kur përmbytesh nga dëshpërimi. Për ato që ndodhin. Për ato që dëgjon. Për ato që lexon. Moda e viteve të fundit e Bloger-istëve dhe e internetistëve u jep zë dhe tribunë shprehjesh të mendimeve, edhe një pjese të shoqërisë, e cila nuk kishte shumë shanse deri tani që të dëgjohej. Por në të njëjtën kohë zbulon edhe dobësitë që karakterizojnë botën e sotme.
Jetojmë në botën e hiperbolizimit dhe të njohjes gjysmake.
Po qe se ndjek lajmet, faqet e internetit dhe komentet që bëhen nëpër blogje, atëhere, konkluzionet që nxjerr nuk janë edhe fort të mira.
Njerëzit në përgjithësi janë të PAINFORMUAR. Dhe jo vetëm kjo. Por duke pasur si bazë njohjet e cekëta, apo edhe konceptimet e shpërfytyruara e të shtrembëra për realitetin, njerëzit e botës si internetit, zhvillojnë bindje të egra, të cilat sipas rasteve çojnë në fanatizëm dhe, në të paktën, ekstremizma fjalësh e frazash.
Po qe se lexon ndokush komentet e një pjese jo të vogël të “internetistëve”, do të konstatojë një shpërthim fyerjesh, natyrisht anonime, ose me pseudonime, në lidhje me çështje për të cilat është e dukshme se njohja e vërtetë është inekzistente.
Kur idiotësia konsiderohet mençuri, kur idiotësia konsiderohet cinizëm, kur sharjet origjinalitet dhe padituria konsiderohet konceptim përparimtar, atëherë e ardhmja, e nesërmja nuk mund të imagjinohet veçanërisht optimiste.
Por anjë “anonim” qoftë edhe me pseudonim, nuk ia vlen aq sa të prishësh nervat. Kohët e fundit, me internetin, janë keqkuptuar termat “demokraci”, “censurë”, “liri”...
I mbysim në anarshinë dhe ndjenjën e përkohshme e egoiste se “jemi të rëndësishëm”, qoftë edhe anonimisht.
Po, dialogut, po kritikës në shkëmbimin e mendimeve, por një JO e madhe konfliktit nëpërmjet sharjeve e fyerjeve, jo fashizmit të kompleksikëve impotentë.
Le të fillojmë me disa shembuj.
Lexoj në internet shkrime të ndryshme, në lidhje me tema nga më të ndryshmet. Poshtë tyre me dhjetëra “komente”, shumica anonime. Secili e komenton një çështje ashtu siç e koncepton dhe kjo është një e drejtë e demokracisë, qoftë edhe e demokracisë pa kufij të internetit. Por çështja qëndron në faktin se më parë se të kapim tastierën e kompjuterit dhe të komentojmë gjithkënd e gjithçka, duhet të lexojmë, duhet të mësojmë, duhet të dimë të lexojmë midis rreshtave.
Pasi është e vërtetë që mendimet janë si të ndenjurat, të gjithë kanë nga një. Por çështja qëndron në atë që mendimet të kenë të ndenjura dhe jo të jenë mendime... “të ndenjurash”!...
Më vijnë në Blogun tim komente nga më të ndryshmet, ashtu, sikundër edhe nëpër artikujt që botoj në shtyp, ka komente, nga miqtë, por në shumicën e rasteve nga “anonimët” dhe internetistët me “pseudonime”.
Jam përpjekur t’u shpjegoj me mirësjellje se ata nuk janë gjë tjetër veçse vizitorë dhe si të tillë duhet të sillen, me mirësjellje dhe respekt, ashtu sikundër “besoj” se sillen kur shkojnë një një shtëpi të huaj. Nuk mund të hysh në një shtëpi të huaj, pa trokitur në derë. pa thënë kush je, pa u sjellë në mënyrë të qytetëruar.
Pasi kultura atje fillon: tek dera e jashtme e çdo shtëpie. Të shtëpisë tënde ku banon dhe pret vizitorët. Tek shtëpia e tjetrit ku i viziton si i ftuar ti!
Blogjet nuk janë ash sheshe publike, as gazeta, as programe televizive, as kafene. Është vendi personal i cilitdo krijuesi- pronar të tij, i cili vullnetarisht u hap dyert që ta vizitojnë ata që dëshirojnë.
Por kjo nuk do të thotë, se që të gjithë ata që vizitojnë vendin personal të secilit, kanë automatikisht edhe të drejtën, duke u justifikuar me “lirinë e fjalës” që e kanë keqkuptuar dhe e keqinterpretojnë, pra këta nuk e kanë të drejtën që të hyjnë, të shajnë, të fyejnë, mashtrojnë e shpifin.
Më thonë miq të mi: Je person që shpreh fjalë publike dhe si i tillë duhet të pranosh edhe kritikën më të ashpër, edhe sjelljen e keqe.
Jam dakort me pjesën e parë, por kurrsesi me të dytën. Nuk besoj se, akoma edhe një gabim të madh po të kesh bërë, cilido ka të drejtën të të shajë për këtë.
Lexoja disa artikuj në lidhje me mbrojtjen e mjedisit. Bëra gabimin të lexoja edhe disa nga komentet e anonimëve. Dyshoj nëse të gjithë ata që ulërasin për mbrojtjen e mjedisit i mendojnë mirë apo i njohin pasojat. Edhe unë jam që të mbrohet mjedisi, por jo me ulërima, as me histerizma.
Pakësimi i smogut, i dioksidit të karbonit, për shumicën e vendeve të zhvilluara duhet të jetë në nivelet e viteve ’70. kur popullsitë ishin dy herë më të vogla dhe të ardhurat për kokë shumë herë më të pakta. Me nevojat e sotme, si do të arrijmë në nivele të tilla? Natyrisht me privime të jetës e mirëqenies sonë (d.m.th. harroni makinat, harroni frigoriferët, televizorët plazma, dushet, kondicionerët, etj, etj)...
Sa vetë janë të gatshëm që ta bëjnë këtë gjë? Shumë pak, pothuajse asnjë, edhe nga ata që shkruajnë artikuj, edhe nga ata që komentojnë në mënyrë anonime. A nuk përbën kjo hipokrizi?
Disa bërtasin me zë shumë të lartë për diçka që nuk duan të ndodhë kurrë. Por ekologët, kritizerët, ekonomistët, politikanët, cinikët e internetit do të vazhdojnë të bërtasin e ulërasin duke sharë e fyer, të gjithë ata që kanë mendime të ndryshme nga ata, ose edhe të gjithë ata, mendimet e të cilëve nuk i kuptojnë...
Sepse atje ku fshihet e vërteta, errësohet e ardhmja...
Padituria, pra, drejton e udhëheq shoqërinë. Dhe imponon një diktaturë errësire mesjetare, një diktaturë obskurantiste.

mendimet... e "mendimtarëve"!...

Mendimet janë si të ndenjurat, të gjithë kanë nga një. Dhe është normale.
Por çështja qëndron me “mendimtarët” në Shqipëri, të cilët kanë jo nga një, por nga njëqind mendime, për të gjitha çështjet. Dhe që për këto “mendime” ftohen nëpër studio televizive e paguhen aq shumë...
Si për gripin e derrave, ashtu edhe për sëmundjet e vreshtave...
Si për veprimet politike, ashtu edhe për çështjet fetare, të letërsisë, të artit e të sportit.
Si për tërmetet, ashtu edhe për demonstratat e disa veprimtarëve të ndonjë shoqate që s’ka pikë vlere...
Si për vlerat botërore në të gjitha fushat, ashtu edhe për Adelën dhe Bjordin e Big Brother...
Si për faqet e internetit, ashtu edhe për llogjet që vetë bëjnë në Facebook...
Natyrisht që mendimet janë e drejta e sekujt që t’i ketë e t’i shprehë.
Por “mendimtarët” duhet të japin mendime me të “ndenjura” dhe jo mendime “të ndenjurash”, shqip...mendime bythe...
p.s: Sa për ngushëllim. “Mendimtarët” shqiptarë nuk janë vetëm. Konkurrohen denjësisht nga kolegët e tyre grekë...

Të shkruarit, torturë apo dhuratë?...

Ka shumë porta për të hyrë në një histori...
Dhe historitë u ndodhin atyre që dinë t’i tregojnë...
Këtë kam besuar dhe vazhdoj të besoj gjithmonë...
Letërsia është për të gjithë, apo është elitare? Të shkruarit është torturë apo dhuratë? Është një torturë, dhuratë nga Zoti!Si është laboratori i shkrimtarit?
Pika e mrekullueshme ku takohen peripecia e të shkruarit dhe shkrimi i peripecisë? Ç’ndodh me shkrimtarët që vuajnë përpara letrës së bardhë?
Dhe pastaj, ç’tregojnë për sekretet dhe gënjeshtrat e vetes së tyre dhe të fjalëve, të botës dhe të riprodhimit të saj?
Çfarë ndodh me shkrimtarët, të cilët përpara, gjatë e pas shkrimit nuhasin jo vetëm lëkurën, por edhe thërrimen e tekstit, ndryshojnë maskat e heroit letrar, të kritikut dhe të lexuesit; zbulojnë torturën që sjell shija e shkruesit...
Dhe, në fund të fundit, shkrimtari tregon historinë që kundërshton të bëhet histori..


Ese nga Ardi Stefa

Shpesh herë ideja kryesore e një libri, mundet të vijë vetëm nga një frazë e thjeshtë, një pamje, nga çfarëdo gjëje, e cila do të mundet të nxisë e të prekë një tel të ndërgjegjes.
Pastaj ndërtohet ngadalë- ngadalë historia, ndërkohë që paralelisht punohet edhe tema. Procedura fillon në momentin e frymëzimit, për të vazhduar jo vetëm gjatë kohës së shkrimit, por edhe më pas, edhe pas botimit të veprës. Do të thosha që kjo procedurë nuk përfundon kurrë.
Roman, novelë apo tregim?
Çfarë hapësire dhe çfarë trajte i shkon më tepër historisë që shkruaj?
Por çfarë më shkon vetë mua më shumë?
Ndoshta vetëpërmbajtja shkrimore, të cilën e vë në dyshim gjatë gjithë jetës sime, nuk më mjafton që ta hetoj e studioj. Por një peshë specifike në shkrim gjithmonë ka fraza apo paragrafi me të cilin fillon. Pikërisht për faktin që me të fillon një ritëm narativ, i cili, pavarësisht nga ulje- ngritjet e episodeve të ndryshme, je i detyruar që ta ndjekësh deri në fund.
Ka shumë porta për të hyrë në një histori. Të kapësh ngjarjet nga fillimi, mesi apo nga fundi?
Mos vallë të ndjek historinë nëpërmjet syve të një të dyti, të një personazhi tëdytë dhe jo të protagonistit?
Ta tregoj në kohë të pacaktuar, apo të jem i përpiktë? Gjithashtu, ta shkruaj historinë në vetë të tretë (rrëfimtari që di gjithçka), në vetë të parë (mbretëria e ndërgjegjes dhe fantazisë), apo në vetë të dytë. Mos vallë është më mirë t’i përdor të treja së bashku?...
Personalisht më përlqen veta e dytë dhe ajo e parë. Kur i drejtohesh dikujt, sikur e akuzon e akuzohesh, sikur e këshillon e këshillohesh, sikur dialogon...
E njëjta gjë edhe me vetën e parë. Dialogon, monologon, këshillohesh me vetveten...
Natyrisht që një roman apo tregim, apo novelë, ka një temë e subjekt qendror. Por ka edhe tema të tjera anësore, të cilat funksionojnë si frymëmarrje dhe oaze dhe në të njëjtën kohë sishtylla mbajtëse, të temës kryesore.
Shpesh herë e di qysh në fillim fundin e rrëfimit tim, pavarësisht se gjatë procedurës së shkrimit shumë gëra ndryshojnë. Sa herë që ndodh një gjë e tillë, fillimisht e lë të rrjedhë ashtu, por ndërkohë në subkoshiencë, nxitoj që ta rrëmbej variantin e ri, dhe, le të ndodhë që la braktis përsëri shumë shpejt. Nuk mundet të bësh asgjë, po qe se do që rrëfimi të jetë i shpejtë, ritmik e i ankthshëm. Apo mos vallë unë jam tip i ankthshëm?
Herë- herë kam një histori të përcaktuar për të thënë, shpesh herë mbizotëron një situatë. Jam gjendur përballë me të dyja rastet dhe preferoj të mesmen.
Një histori ku të integrohen të gjitha llojet e fjalës: poezia, reportazhi gazetaresk, eseja filozofike, proza poetike, dialogjet teatralë, skenaret kinematografikë dhe televizivë. Deri edhe pamje apo fotografi mundet të përdorësh në një shkrim.
Për çfarë kanë nevojë historitë, vetëm për fillim, mes e fund, apo edhe për një forcë të brendshme, faktin e zhvillimit dhe të befasisë?...
Natyrisht që jam shumë i kujdesshëm që të mos humbas në labirinthin e subjektit e ngjarjeve. Shpesh herë ndjek të shkruarit pa subjekt, duke shmangur gjatë shkrimit e rrëfimit atë që për mua do të ishte lodhje e mundim. Për mua ka shumë rëndësi trajta dhe fjala, mënyra e të shkruarit. Ndërtimi i frazës. Për mua letërsia, jo vetëm lexohet, ajo edhe recitohet, ndjehet, shkruhet. Edhe mënyra e të shkruarit është e tillë që e ndryshon krejt kuptimin e një tregimi apo novele, vetëm nga përdorimi i shenjave të pikësimit.
Subjekti është vetëm i jashtëm. I barabartë me rrëfimin, por edhe i brendshëm, që të çon në psikografi. Koordinimi i tyre është i shkëlqyer.
Çehovi thoshte: “Kur e fillon një histori me një gozhdë, duhet në fund që heroi të varet nga ajo...”
Shpesh herë karakteret e heronjve janë të përcaktuar qysh në fillim në subkoshiencën time, shpesh herë ata rezultojnë brenda evolucionit të historisë.
Kategoria e parë është e afërt me teatrin, e dyta me kinematografinë. Mua gjithmonë më shqetëson fakti se çfarë janë ezaktësisht protagonistët e mi. Në tragjeditë antike, apo edhe dramaturgjinë angleze të epokës së mbretëreshës Elisabet, heronjtë ishin mbretërit. Ç’vlen për shoqëritë masive bashkëkohore? Si mund të jetë hero një njeri i zakonshëm. Mjafton të nënvizosh sfondin historik e shoqëror? Mos vallë shkon shumë thellë me personalitetet ekstreme, të këqinjtë e letërsisë laike? Apo me variantin: “njerëz të zakonshëm, në situata të jashtëzakonshme”?
Në shumë shkrime të mia mbizëtëron proza poetike dhe ajo narrative, me fjali të shkurtra e të prera. Dialogu pothuajse nuk ekziston. Ose janë dialogje si nga një bashkëbisedim i zbardhur nga magnetofoni dhe dialogje që thjesht i përshkruaj.
Shpesh herë një shkrim imi nuk është gjë tjetër veçse një monolog dramatik i pafund.
Ekziston edhe çështja e titulli, i cikli duhet të përmendet drejtpërdrejt ose cekëtazi në temën kryesore. Më superiorë titujt që lejojnë interpretime shumëplanëshe të një rrëfimi.
Në shumicën e rasteve, përpjekjet e mia letrare janë të realizmit, kryesisht, magjik. Realizmi magjik, ndoshta nuk është edhe shumë popullor në letërsinë shqiptare, por, përderisa flasim gjithmonë për trillim, për letërsi; thellë- thellë është e njëjta gjë.





Ndjenjë...
Nuk e di se çfarë ndodh dhe të vjen një ide, e cila kërkon të bëhet tregim, poemë apo roman. E shënon diku, pa e menduar se me ato fjalë fillestare, me ato fjalë aq të pakta do të kalosh shumë kohë duke u torturuar dhe ndoshta do të përshtysh gjak.
Shkruaj gjithmonë të njëjtin libër dhe ndiej të më vëzhgojnë vazhdimisht ata që shkruajtën përpara meje, ata që shkruajnë në krah tonë dhe ata që në të ardhmen do të më lexojnë.
Ndiej se jap gjithmonë llogari përpara të gjithëve, kryesisht njerëzve të afërt të mi, atyre që ç’varros nga kujtesa dhe akoma, edhe ndaj atyre që takova ndonjëherë rastësisht, (apo pashë me cep të syrit vetëm pamjen e tyre, p.sh., ndërsa mbillnin lule) dhe në vijim trajtova fatin e tyre në letërsi.
Natyrisht që nuk jam shkrimtari i vetëm që ka në kompjuter histori të tëra të papërfunduara, apo ide të parealizuara. Pazotësia e administrimit të ideve më mundon shumë. Funksionoja gjithmonë spontanisht. Më vinte një ide, më entusiazmonte dhe filloja të shkruaja si maniak. Por disa ditë apo javë më vonë më vinte në kokë një ide tjetër, që më rrëmbente, kështu që braktisja të parën për të kapur të renë, ndërkohë që paralelisht ndihesha fajtor për braktisjen. Dhe përsëri ndodhte e njëjta gjë, edhe me idenë e re, disa ditë më pas.disa prej tyre iu riktheva përsëri më vonë për t’i...ribraktisur...
Procedura e të shkruarit zgjat disa pak ditë, ndërsa libri tregimi vërtitet në mendjen time muaj të tërë, ndërsa librat me vite. Dhe në vërtitjen në kokë është realizuar edhe shkrimi i tij. Hedhja në kompjuter është procedura mekanike, pasi edhe korrigjimet janë bërë në mendje më parë.
Pason një frazë e mbushur plot ankth: “Çfarë arrita të shkruaj?”.
Atëherë ia jap gruas ta lexoj, dhe, duke bërë gjasme varavingo brenda në shtëpi, pres përshtypjet e saj, gjykimet dhe vërejtjet.

***

Mënyra se si e tregon apo komenton diçka, është tema kryesore
Gjithmonë më krijonte ndjenja të përziera- adhurimi dhe mosbesimi- pamja e shkrimtarit që i kishte sirtaret të mbushura me dosje dhe projekte librash, me shënime të hollësishme, subjekte të zhvilluara, synopsise librash, karaktere të ravijëzuara, por edhe të plota, kapituj të gatshëm për librat e tij.
Unë asnjëherë nuk munda të funksionoj kështu. Dy- tre fije letre, të nxira me një shkrim që e kuptoja vetëm unë, disa shënime të shpejta, që as vetë shpesh herë nuk arrija t’i deshifroja. Me kalimin e viteve dhe ardhjen e kompjuterit, as ato nuk i kam më çdo gjë e hedh në kompjuter dhe pastaj vuaj duke e kërkuar.
Më parë punoja mbi disa projekte njëherazi. Tani jo. Dua të mbaroj në fillim atë që kam nisur dhe pastaj të nis të tjerat. Jo se nuk kam ide, thjesht e di qysh në fillim se çfarë është ideja. Është me thellësi, është e cekët apo vrul spontan i momentit. Vetëm kur kam gjetur përgjigjet kaloj në shkrimin e tregimit, apo romanit.
E punoj shumë në mendjen time veprën dhe karakteret. Pastaj përpiqem të shoh nëse mundet ta tregoj historinë me një mënyrë të re, të paktën të ri për mua. E urrej vetëpërsëritjen. Jo aq për arsyet e moralit shkrimtar, sa për faktin që bezdisem e mërziten jashtëzakonisht kur bëj diçka që kam bërë.
Besoj se jam shkrimtar intelektual, por nuk jam aq i “ngjitur” me letërsinë, as obessiv. Besoj se shkrimtari duhet që të ketë ndërgjegjen e trashëgimnisë letrare, të kërkimeve letrare që i kanë paraprirë, por duhet, gjithashtu të ruajë kontaktin me jetën dhe përvojat e tij.
Letërsia është një mënyrë, më joshësja, për të folur me botën, por nuk është bota dhe as që mundet ta zëvendësojë. Një histori e bukur mundet ta robërojë një lexues, me mënyrën e të shkruarit, karakteret, subjektin, por, kur ai përpiqet ta ritregojë, ndien se thelbi i shpëton, se nuk kufizohet në të dhënat e saj.
Ndjenja e komplikimi të tillë që të le leximi i një historie, për mua është masa e pjekurisë së dialogut me jetën.
Për mua lehtësimi është vetëm fundi i shkrimit. Kjo gjë më gëzon për dy- tre ditë, e shumta. Nuk ia jap kujt ta lexojë variantin përfundimtar të një libri, sepse, megjithëse ka shumë vetë, mendimin e të cilëve e çmoj dhe vlerësoj, e di që janë larg meje, në konceptim dhe shkrim.


***
Fjala...
Në fillim ishte Fjala? Ndoshta nga ndonjë frymëmarrje hyjnore u hodh ajo që krijoi botën tonë dhe, qysh atëhere, sikundër ka thënë dikush, kufijtë e botës sonë, janë kufijtë e gjuhës sonë...
Historitë që mundet të tregojmë janë aq të shumta, aq sa të shumtë janë edhe njerëzit që u panë përpara nesh në pasqyrën e pafundësisë dhe që do të shikohen atje edhe pasi të kemi ikur ne. Po qe se ekziston diçka brenda nesh që duam ta nxjerrim jashtë dhe ta bëjmë të përcaktuar me fjalë, ndoshta në thellësi na fshihet një prestigjator endacak që do të duhet që me fjalinë e parë të joshë dhe me të fundit, në qoftë se është e mundur, të ngelet i paharruar. Për këtë arsye, mendimi im është se i përzgjedhim me kujdes fjalët dhe kujdesemi posaçërisht për çeljen dhe mbylljen e historive tona. librat më të mira që kemi lexuar, janë ato, për të cilat do të donim që të kishin edhe më tej jetë, dhe, ndërsa kemi arritur në fund, shfletojmë fletët e fundit, pasi nuk mundemi të ndahemi.
Gjithmonë, sa herë që mbaroj një përpjekje letrare, e lë mënjanë dhe e harroj për pak kohë. Që të më ftohet gjaku. Në mënyrë që kur ta rilexoj, të kem distancën që nevojitet për të korrigjuar frymëmarrjen e paragrafëve. Diçka që mundet të ndihmojë në ritmin e drejtë është leximi me zë të lartë. Po munde vendos edhe atë melodi që mendon se i shkon tekstit. Në këtë mënyrë përdorim të gjithë armatimin e gjuhës.
Duke shkruar e duke fshirë, duke shkruar e duke fshirë, luajmë kukamçefti. Me kë luajmë kukamçefti? Përpara së gjithave me veten tonë, por edhe me vetë tekstin, i cili fillon të marrë jetën e tij dhe disa herë merr edhe për ne një trajtë të padurueshme.
Luajmë kukamçefti edhe me muzën tonë, e cila shpesh herë mundet të na braktisë, të na përqeshë, duke na nxjerrë gjuhën në mënyrë tallëse.
Të gjithëve atyre që flertojnë me gjuhën, më parë doja t’u këshilloja që të lexonin sa më shumë, ta zotëronin gjuhën shkëlqyeshëm dhe pastaj ta përdornin, për të përshkruar ato që ata mendojnë se u vlejnë. Qoftë një perëndim dielli, qoftë një situatë, qoftë një ëndërr...
Në fillim ishte Fjala?...
Natyrisht. Fizionomitë dhe ato që më bëjnë përshtypje përditë në rrugë, ngjarjet e historitë që kam dëgjuar, shpesh herë fillojnë e zbehen nga kujtesa ime. Derisa harrohen për një farë kohe.
Por nga e gjitha kjo diçka ngelet. Personazhe fantastikë, të cilëve përpiqem t’u jap mish e gjak, t’u jap jetë. Edhe personazhe realë që përpiqem t’i ringjall nga kujtesa ime. Dhe vazhdimisht flas me veten. Me ndjenjën se shkruaj e rishkruaj gjithmonë të njëjtin libër, të njëjtën histori, dhe, nga njëri libër në tjetrin, çdo herë me mënyra të ndryshme...

***

Vjen një çast, kur asgjë nga ato që kam shkruar nuk më pëlqen. Pastaj zbutem dhe i pranoj të gjitha ato që kam shkruar. Edhe ato që pata shkruar vite e vite më parë. Këta ishin kufijtë e mi,- mendoj,- kaq munda.
Ndërmjet heronjve të mi që më shikojnë në sy dhe më kërkojnë të bëhem shkrimtar më i mirë, por edhe njeri më i mirë.
Mendimi i lexuesve, përtej çdo emocioni, nuk do të mundte kurrë të ndikonte në shkrimin tim. Aq më pak i kritkëve, akoma edhe më pak ai i miqve.
Dhe kjo mundësia ime për të shkruar, ka të bëjë kryesisht me mundësinë dhe nevojën për të kuptuar në radhë të parë veten time dhe botën.
Është bërë tashmë mënyrë jetese.
As torturë, as dhuratë, thjesht mënyrë? Një mënyrë për të ekzistuar.
Të mendoj, pra, të shikoj e të dëgjoj, me një pamje brenda tjetrës, si një film që kurrë nuk mbaron...

Pallati...

Në fotografi janë protagonistët e serialit të suksesshëm “Pallati”. Asnjë lidhje nuk kanë me emigrantët e “Pallatit” të realitetit. Thjesht i vura për ilustrim...
Protagonistët e Pallatit të vërtetë janë në fotografinë tjetër...

Pallati...

Ardi Stefa

Është ndoshta seriali që preferoj më tepër këtë vit. E ndjek edhe të hënave, edhe të premteve kur ka seri të reja.
Serial me ngjyra, shumë miqësor për spektatorët. Fizionomi simpatike, histori të nxjerra nga jeta e përditshme, heronj të realitetit. I vështron, buzëqesh pak, kalon ora...
Një “pallat” tjetër shfaq e paraqet seritë, jo në televizor, por në reportazhet e gazetave. “Pallati tjetër” gjendet në qendër të kryeqytetit helen, diku aty në Omonia e rrethinat e saj, deri në Agio Pandelejmon. Godina të njëtrajtshme e pa fytyrë, të cilat u ndërtuan në “orgazmën ndërtimore” të dekadës së viteve ’60, për të “strehuar” brenda tyre, mijërat e mijërat e emigrantëve të brendshëm, të emigrantëve grekë, që largoheshin përditë nga provinca, në kërkim të një fati më të mirë në Athinë.
Ëndrra të ngushta në dhomat e ngushta të pallateve të mbushura melankoli. Emigrantët e mëdhenj në moshë, ëndërronin dhe kujtonin hapësirën e madhe të fshatrave, të cilën e ndërruan për disa mure betonarmeje në metropolin grek.
Më të rinjtë, ëndërronin të “largoheshin”, të arratiseshin, të fluturonin: në Paris, Nju Jork, Gjermani, në universitet, në galaktikë. Kudoqoftë, sa më larg nga tre dhomat dhe kuzhina, nga sekretet inekzistente të familjeve që ndaheshin me mure si prej kartoni, nga era e qofteve dhe e fasuleve që gatuheshin për drekë...
Më të shumtët ia dolën. Ikën. Pallatet u thanë, u vjetëruan, u zvetënuan. U zbrazën...
Dekada më vonë, u rimbushën, përsëri nga emigrantët.
Kësaj here nga emigrantë të huaj, jo grekë.
Nga emigrantë që u futën në vrimat e pallateve prej betonarmeje, duke braktisur çdo ëndërr urbane...
Dymbëdhjetë, gjashtëmbëdhjetë, njëzetepesë vetë në një dhomë të vogël dhe një korridor të ngushtë. Flenë me turne, për të ndarë qiratë absurde.
Tërheqin vëmendjen, vetëm kur kjo asfiksi e jetës së tyre i detyron të shpërthejnë në akte dhune, që revoltojnë banorët “paqësorë” që kanë mbetur në pallatet e qendrës së Athinës. Atëherë vjen policia, që i mbledh për t’i lënë përsëri pas disa ditësh; atëherë vjen bashkia me ekipet e higjienës për të dezinfektuar pisllëkun dhe mikrobet...
Atëherë flasin me reportazhe të gjalla gazetat, TV e radiot...
Nuk e imagjinoj dot se si do të jetë pas tridhjetë vjetësh një pallat i tillë. Çfarë fytyrash do të kenë qiraxhinjtë, çfarë gjuhe do të flasin, çfarë do të shkruajnë gazetat e epokës, çfarë do të thonë reportazhet e kanaleve televizive.
Do të jenë geto të egra, apo qendra urbane të shëndetshme.
Do të jenë çerdhe paqeje, apo zona lufte?
Çfarëdo që të ndodhë, një gjë është e sigurtë: “Pallati” i së nesërmes, ashtu si edhe ai i të “sotmes”, nuk do të ngjajë me atë që shohim në televizor...

Përpara disa ditësh, bashkia dhe prefektura e Athinës, të mbështetura nga forcat e policisë, dezinfektuan me lëndë kimike, “për të vrarë mikrobet, minjtë e buburrecat”, pallatet në qendër të Athinës, në të cilat strehoheshin kundrejt pagesës prej 3 euro në ditë qindra e mijëra emigrantë të paligjshëm nga Afrika dhe Azia.
Ishin burime sëmundjesh e epidemish, krimi e kontrabande droge, prostitucioni..., këto pallate...
Ndoshta përpara se të dezinfektonte pallatet, shtetigrek duhet të mendonte më seriozisht për emigracionin, të luftonte emigracionin klandestin, të luftonte prostitucionin, kontrabandën e drogës, shfrytëzimin e emigrantëve nga punëdhënësit vendas.
Ndoshta duhet të mendonte seriozisht që emigrantët, qoftë edhe ata klandestinë, të legalizoheshin, ashtu si ne, (pasi për një kohë të gjatë edhe ne, të ligjshmit, kemi qenë klandestinë), t’i pajiste me dokumenta, që të mudet të jetonin edha ata në mënyrë dinjitoze...
Pastaj le t’i dezinfektonte pallatet e Athinës...

Pasqyrat e shtrembëra

Pasqyrat e shtrembëra
Ardi Stefa
Shumë gazetarë të njohur grekë pretendojnë se mediat janë thjesht pasqyra e shoqërisë.
Ndoshta me këtë duan të thonë, natyrisht, me fuqinë që u jep pushteti i katërt, se çdo e keqe që ndodh në trupi e shoqërisë, pasqyrohet besnikërisht në ekran apo edhe në gazeta...
Por gjërat nuk janë edhe kaq të thjeshta. Dhe nuk ka nevojë për shumë analiza që të bindet ndokush se mediat greke, jo vetëm që nuk janë asnjanëse dhe të ftohta në pasqyrimin e ngjarjeve, por tentojnë që të ndryshojnë e manipulojnë opinionin publik dhe ta rimorkojnë në ujërat e tyre të turbullta.
Qëndrimi i Mediave greke kundrejt emigrantëve, natyrisht që nuk është unik dhe i pandryshueshëm në kokë. Natyrisht që qëndrime të ndryshme ekzistojnë nga njëra gazetë apo TV tek tjetra. Natyrisht që qëndrimet evoluojnë nëpër vite.
Ashtu sikundër është e ditur që rastet e urrejtjes dhe të intolerancës ndaj të huajve me protagoniste gazetarinë, janë kaq të rralla, sa janë të rralla edhe keqtrajtimet e emigrantëve nga policia!...
(Për ata që ndoshta s’e kuptuan frazën e mësipërme, u shkruajt me ironi!...).
lexova një studim të Universitetit të Athinës, në të cilët ishte studiuar qëndrimi i shtypit grek nga marsi 2007 në mars 2008, d.m.th në një periudhë goxha të mirë nga vitet e mëparshme. Rezultatet ishin si më poshtë: Nga 540 artikuj që kishin të bënin me emigrantë shqiptarë, vetëm 5% e këtyre artikujve kishin qëndrim pozitiv, ndërkohë që 25% e artikujve kishin ngjyrime negative qysh në titull.
Në 60 ediqione qendrore lajmesh të katër kanaleve më të mëdha greke dhe në 42 reportazhe për çështjet në fjalë, vetëm 2.5% e tyre kishin qëndrim dhe trajtim pozitiv.
Në faqet greke të internetit, blogje, etj, etj, 40% e shkrimeve kishin trajtim negativ dhe vetëm 25% qëndrim pozitiv.
Me një transport të tillë paragjykimesh dhe stereotipesh ksenofobike, është e kuptueshme, logjike dhe morale që të konsiderohet reagimi dhe qëndrimi masiv grek ndaj të huajve, ose edhe armiqësia e grekëve ndaj emigrantëve “vlerë e vërtetë dhe e qëndrueshme(!)” në të gjitha sondazhet e Eurobarometrit. Është e kuptueshme përse Greqisë i tërhiqet gjithmonë veshi dhe kritikohet për këtë gjë...
Trajtimi dhe paraqitja e emigrantëve nga shumica e mediave greke, veçanërisht e atyre elektronike, e cila i paraqet emigrantët si një turmë dhe jo si njerëz, si një kope barbarësh, e cila kërcënon qetësinë greke!...
Qëndrimet e “drejta” që injektohen nga ekstremistët e djathtë dhe që gjejnë kaq paqyrim në media, për të cilat të huajt e çdo race apo kombësive, (veçanërisht shqiptarët) janë më inferiorë se grekët, qysh në gene, për një kohë të gjatë censuruan, apo nënvlerësuan rastet e dhunës kundër të huajve, qoftë kur këto bëheshin nga pronarët e tyre, qoftë kur bëheshin nga grupet neonaziste.
Edhe kur një kriminel nazist si Kosta Kazako përpara disa vjetësh kishte vrarë me armë zjarri shtatë emigrantë me ngjyrë, ishte trajtuar nga mediat si krim i kryer nga një psikopat dhe jo si krim racor. Dhe të gjitha këto në një kohë, kur vetë krimineli në sallën e gjyqit kishte deklaruar se “E keqja me të huajt në Greqi ka kapur kulmin. Duke vrarë ata besoj se i kam bërë shërbim atdheut!”.
Në të njëjtën kohë jashtë bëheshin manifestime proteste nga shoqatat antiraciste dhe antimanifestime nga neonazistët. Këto televizioni nuk i dha ndonjëherë dhe shtypi i shkruar i pasqyroi me dy rreshta... Në të njëjtën kohë që reporterët e kurseve dy-tre mujore të gazetarisë karakterizonin cilindo hajdut “Të huaj, ka shumë mundësi që hajduti të ishte shqiptar!”, pavarësisht se vjedhësit mundet të kishin fytyrën të mbuluar dhe flisnin greqishte të pastër...
Nejse, të gjithë i dimë këto. Thjesht përmenda disa fakte të studimit të Universitetit të Athinës, në lidhje me qëndrimin e medias ndaj emigrantëve.
Thjesht, nuk e kanë fajin pasqyrat që pamja që reflektohet në to nuk është e bukur...
Thjesht, nuk e kanë fajin që reflektohen të shpërfytyruara...
Apo e kanë?...

Porta e pakalueshme për në “Parajsë”

Porta e pakalueshme për në “Parajsë”
Ardi Stefa
E shtunë. Është ora 03.30 e mëngjesit. Mbi 500 vetë në një radhë rreth 300 metra të gjatë. Zbrita Khalidin nga makina dhe u nisa të gjeja vend të parkoja. Ndërkohë me dhjetëra të tjerë vinin të zinin radhën për të depozituar dokumentat në Drejtorinë e Të Huajve (Alodapon, siç jemi mësuar t’i themi) në rrugën Petru Ralli.
Koha e keqe; shiu sa vjen e shtohet dhe lagështira të shpon kockat. Me dhjetëra të tjerë në grupe katër apo pesë vetë vijnë vazhdimisht, me këmbë, me biçikleta, motorra...
Me xhupe të mbërthyera deri në grykë, me shalle apo kapele mbi sy, me çadra të prishura nga era e fortë...
Deri në orët e para të së shtunës, kur hapet dera e “Allodhapon”, numri i tyre sëhtë rritur jashtëzakonisht shumë.
Janë emigrantë aziatikë, afrikanë, apo nga vendet arabe, që kërkojnë një mundësi për të hyrë të ligjshëm në “Parajsë”.
Shumë prej tyre qëndrojnë në radh. Me dhjetëra të tjerë qëndrojnë në rrugën përballë, në trotuaret e Salaminias. Drejtoria e Policisë së të Huajve në Petru Ralli, është i vetmi vend kur klandestinët mund të bëjnë kërkesa për të marrë strehim politik.
Nga 500 vetë vetëm 100-150 vetë do të mund të marrin numrin për takimin me burokracinë.
Të tjerëve do u duhet të vijnë përsëri e përsëri, derisa të kenë fatin e mbyljes së një takimi.
Por mbas këtij takimi, çfarë? Në tetë muajt e parë të vitit 2008, përqindja e kerkesave të miratuara për strehim politik ishte 0.03%!
Nuk është vetëm mundimi dhe pritja e pafundme e emigrantëve. Në rrugën Salaminias, atje ku grumbullohen në pritje klandestinët azistikë e afrikanë (homogjenët nga Shqipëria, janë disi më të privilegjuar), në muajin tetor dy persona humbën jetën. Mbi 15 janë plagosur, nga të cilët njëri kurohet në gjendje kome. Rrahjet dhe goditjet e policëve janë fenomen i zakonshëm.
“Nuk kuptojnë asgjë çfarë u themi”,- pretendojnë policët.
Hajde përgënjeshtroi. Emigrantët po mundohen. Kujt i prishet punë? Përsëri do të vijnë të kërkojnë njëtakim për të hyrë në polici dhe të depozitojnë kërkesën për strehim politik.
Ata që do të jenë me fat do të marrin një vulë të vlefshme për tre ose gjashtë muaj, derisa kërkesa e tyre të mos miratohet.
Por përsëri emigrantët aziatikë dhe afrikanë, që nuk e dinë gjuhën, do të vijnë të paraqesin kërkesën e tyre që u është hedhur poshtë dhe që i detyron të largohen nga Greqia brenda dy muajve.
Për fat të keq nuk e dinë gjuhën...
Përsëri do të rrihen e do të ndiqen nga policët, në përpjekjen e tyre për të shqyer portën e “parajsës greke”!...

Anarshi dhe pasiguri në Greqi

Trazira, vandalizma, dhunë e vjedhje, pothuajse përditë në Athinë, Selanik, Patra...

Anarshi dhe pasiguri në Greqi
Ardi Stefa
Ruajtja e një gjendjeje dhe situate të tendosur dhe jashtë kontrollit të një “(gjasme)lufte guerrilase”, e cila lëviz dhe vepron sipas konceptit të një “revolte të vazhdueshme”, apo persona, të cilët vepruan të nxitur nga ato ç’ka shkruante në traktin e vet organizata “Lufta Revolucionare”?
Ndoshta është amalgamë e të gjitha atyre sa përmenda më lart, të cilat përbëjnë profilin apo edhe fytyrën e të gjithë atyre, të cilët kohët e fundit, në dritë të diellit, ushtrojnë dhunë në rrugët e lagjet më kryesore e më të patrulluara nga policia të Athinës.
Rasti më i fundit ishte ai i akteve vandale në Kolonaki, në sinkronizim të plotë me anarshistët e Selanikut dhe të Patrës, të cilët, duke u larguar, hodhën të njëjtat trakte me të njëjtin tekst.
Rasti i vandalizmave në Kolonaki, është skena më e plotë dhe më e qartë e anarshisë dhe i dhunës së pakontrolluar politike. Rreth 50 apo 100 personat me maska veprojnë këtu e disa muaj me një objektiv të dyfishtë: të terrorizojnë kalimtarët, tregtarët dhe klientët dhe, fakti më i rëndësishëm i gjithë kësaj është që nëpërmjet dhunë dhe vandalizmave të mbajnë gjallë në mendjet e të gjithëse se “Revolta e Dhjetorit ekziston akoma”.
Synimi i tyre, të të mos harrohet “dhjetori” dhe “dhjetori” të bëhet në mos jeta e përditshme, pjesë e jetës së përditshme të grekëve dhe të shërbejë si valë për “përmbysjen e strukturave të shtetit dhe të shoqërisë së konsumit që ka falimentuar”, sikundër theksohet në shumë tekste të trakteve të të ashtuquajturve antipushtetarë, që ata lëshojnë jo vetëm nëpër rrugë e shtypin grek, por edhe nëpër internet.
Në këtë këndvështrim, aktet vandale në Kolonaki dhe ato të disa orëve më parë në Selanik, bëjnë pjesë në “Planin operativ të veprimit” të të vetëquajturve revolucionarë, të cilët kundërshtojnë me një mënyrë të dhunshme modelin e sotëm të shoqërisë dhe të gjithë ata që nxjerrin fitime nga ekzistenca e tij. Dhe të gjitha këto i plotëson edhe shpërthimi i krimit ordiner, me vjedhje, rrëmbime, vrasje, sikundër edhe ishte rasti i vrasjes së një nëpunëseje të thjeshtë nga plumbat e një keqbërësi shqiptar.
Mbajtja gjallë e një klime të vazhdueshme konflikti me policinë, por edhe katastrofat e dyqaneve, bankave apo godinave të tjera, të cilat në nivel simbolik lidhen me ekonominë kapitaliste dhe funksionimin e saj, janë ato në të cilat investonte në të ardhme e një “lufte guerrilase” organizata terroriste “Lufta Revolucionare” me traktin e saj të para disa ditëve.
“Të luftojmë me të gjitha mjetet regjimin aktualu politik e ekonomik”, shkruanin në traktin e tyre terroristët dhe duket se disa, të ndikuar nga fjalët e mësipërme kanë nxituar të vendosin...gurin e tyre të vogël... në këtë luftë revolucionare...!Një procedurë, të cilën ashtu siç e konceptojnë këto grupime të “luftës antipushtetare”, ka evoluuar sidomos pas Dhjetorit dhe manifestimeve, të cilat pasuan vrasjen e Aleksi Grigoropulos...
Nga kjo prizëm shohin situata të favorshme për praktika të përgjithshme “guerrilase”, me katastrofa, dhe vandalizma, si ndaj bankave, grupimeve ekonomike e financiare, por edhe ndaj sipërmarrjeve të vogla e të mesme, të cilat përfaqësojnë apo simbolizojnë “kapitalizmin bashkëkohor dhe modelin konsumator fitimprurës për disa”, siç thotë në traktet e veta “Lufta Revolucionare”.E gjithë kjo situatë duket se qeverisë i ka dalë nga kontrolli, duke bërë që të ngrerë duart përpjetë dhe të jetë gjithmonë në pozita pritëse dhe mbrojtëse në nivel deklaratash për shtyp, në një kohë që shifrat flasin për një rritje të jashtëzakonshme të kriminalitetit të të gjitha llojeve dhe pasigurisë së qytetarëve.
Dhe krimi apo aktet terroriste tej çdo logjike, terrorizon qytetarët grekë dhe emigrantët paqësorë, të cilët ndihen tashmë se mud të jenë viktimat e një dhune të verbër nëpër lagje, dyqane, vendet e punës, godinat shtetërore, banka...
Ndihen të pambrojtur kur mendojnë se mundet të humbasin jetën apo ndonjë të afërm për pak euro, në një kohë që policia, “gjithmonë në mbrojtje” nuk bën asgjë për të luftuar krimin dhe politika është ekskluzivisht nën ngërthin e sondazheve dhe zgjedhjeve të parakohshme, të cilat as kanë për t’u bërë ndonjëherë përpara kohe...
Dhe, për sa kohë gjendja do të jetë e tillë në Greqi, terrorizmi dhe krimi ordiner do të lulëzojnë duke frikësuar qytetarët e thjeshtë e paqësorë...

p.s: Në kohën që po mendoja për këto radhë pashë të shkruar një parrullë në mur. “Ju flisni për vitrina, ne flasim për jetë...”.
Për fat të keq ky citat është transformuar në pretekst dhe justifikim në dialogun publik. Pyetja e parë që duhet të bëjë ndokush është: “Pse njëra përjashton tjetrën? D.m.th, dikush nuk mundet të flasë për të dyja. Në qoftë se dikush ndjeu dhembje për vrasjen e Aleksit, nuk mund të ndiejë dhembje për vitrinat e dyqanet e shkatërruara? Përse njëra vjen në antitezë me tjetrën?”
Naytrisht që jeta peshon e vlen më shumë se të gjitha xhamet apo vitrinat e botës. Por vitrinat nuk u thyen e as po vazhdojnë të thyhen për të mbrojtur një jetë.
Por citatet e mësipërme janë një art i vjetër i së Majtës ekstreme. Kështu, me citate janë justifikuar historikisht krime edhe më të rënda se thyerja dhe shkatërrimi i vitrinave dhe dyqaneve. Kështu, me pseudodilema asgjë nuk sqarohet dhe gjithçka justifikohet. Edhe dëmet, edhe humbja e jetëve. Pasi të gjitha vlerat lexohen së prapthi. Dhe vlerësimin e dhunës, disa donin ta lexonin dhe po e lexojnë së prapthi...