Profesioni? Patriot!

Profesioni? Patriot!

Ardi Stefa

Në fjalorin e gjuhës së sotme shqipe, përcaktohet se patriot është ai i cili me punën dhe veprën e tij ndihmon në mbarëvajtjen e kombit, në ruajtjen e pavarësisë e integritetit territorial, ai, i cili është i gatshëm që për atdheun të japë edhe jetën e tij e të familjes së tij...
Pothuajse i njëjti shpjegim jepet edhe në fjalorin më të fundit të greqishtes të publikuar nga Babinjoti.
Personalisht nuk kam ndonjë kundërshtim për këtë lloj shpjegimi, por gjithmonë ideja ose përcaktimi i të qenit dikujt patriot më është dukur demode. Pasi patriotët gjithmonë i kemi lidhur me gjakun, luftërat, betejat, me të lindurit e të palindurit ende, të vrarët apo të burgosurit, martirët e gjallë apo të vdekur.
(Çudi! Gjatë gjithë jetës ime s’kam parë asgjë nga këto. Ah, gjak kisha parë, kur therreshin pulat e detit për Vit të Ri. Kisha parë edhe një herë tjetër kur tribunashët ngritën turmat të merrnin pushkët e të vrisnin njëri-tjetrin.)
Kam parë e njohur shumë “patriotë”! Nga ata që rrinë gjithë ditën kafeneve e klubeve, nën tymin e duhanit e avujt e alkoolit të hidhen në zjarr për Shqipërinë e shqiptarët. Të kritikojnë e të shajnë çdo mendim të kundërt me të tyrin (më saktë ata që i shprehin ato). Për ta të gjithë ata që kanë mendime të kundërta ose kritikojnë kombin e “personalitetet”, apo figurat historike, nuk janë gjë tjetër veçse tradhtarë, hibride, agjentë në shërbim të turkut apo të grekut. Dhe vazhdojnë me një trajtim folklorist të patriotizmit, dashurisë për atdheun dhe harrojnë se historia nuk është përrallë, por mbi të gjitha është shkencë është mendim kritik. Se historia shkruhet në shumë trajta në epoka e kohë të ndryshme. Rëndësi ka të mos jemi robër të njërit, apo të tjetrit këndvështrim historik, veçanërisht, kur ai kryhet nën prizmin e një ideologjie të caktuar...
Ka edhe një lloj tjetër patriotizmi, i cili është po aq i fortë, po aq shpresëdhënës e po aq aktual e i dobishëm, sa patriotizmi në nocionin leksikologjik e historik të fjalës. Është patriotizmi i sotëm, ai që ka të bëjë me tolerancën, dashurinë për njeriun, fqinjin, bashkëjetesën e integrimin. Patriotizëm është edhe përpjekja për të krijuar idenditetin tonë “kapërcyes”, tejkalimin nga varfëria ekonomike, por mbi të gjitha nga varfëria shpirtërore, që në shumë raste e shndërron atdheun në një magazinë mitesh të shoqëruara me revanshizëm e urrejtje.
Lexuesi le të gjejë veten se në cilën kategori patriotësh bën pjesë. Unë për vete bëj pjesë në kategorinë e dytë, në atë të patriotizmit bashkëkohor, tolerant e integrues dhe jo në atë lloj patriotizmi folklorik që përçojnë e trumbetojnë patriotët e kafeneve. Sepse, miqtë e mi, nuk bëj pjesë në atë kategori pseudoshqiptarësh, gjasme shqiptarësh, gjysmëshqiptarësh... Nuk bëj pjesë në atë kategori pseudodemokratësh, gjasmedemokratësh, gjysmëdemokratësh; pseudointelektualësh, gjasmeintelektualësh, gjysmëintelektualësh...
Sepse, fort i nderuar lexues, duhet ta dini mirë se të gjithë ata që flasin për patriotizmin e hidhen në “zjarr” kafeneve për kombin, zakonisht vetëleqendisen përpara eprorëve vendas e të huaj. Veshin kostume europiane, e, nga ana tjetër thërrasin “Dum Babën”, u ngrefosen vartësve e u përulen e u përshtirosen të huajve e eprorëve vendas.
Për fat të keq Shqipëria, si brenda kufijve ashtu edhe jashtë saj është e mbushur me të tillë patriotë. Që janë të përulur e kryelartë, arrogantë e puthadorë, pa ideale, mosmirënjohës, besnikë e tradhtarë njëkohësisht...
Demokratë me Berishën, socialistë me Nanon, komunistë me Milloshin...
Pederastë, po e kërkoi moda e të virgjër e shembuj të gjallë morali të përkryer më pas, narcistë e onanistë, që bëhen synet në xhami, e pagëzohen në kishë, myslimanë në Turqi, kristianë në Athinë e Romë, që i falen bythëpërpjetë Muhametit e i puthin dorën Papës...
Të gjithë këta të hidhen në grykë po qe se vë në dyshim patriotizmin e tyre!...
E, në rast, se patriotizmi është i një trajte të tillë, është vetëm glorifikimi i së kaluarës, historisë apo edhe emrave, më falni, por unë nuk jam patriot!
Unë jam me ata patriotët e tjerë, që në koncertin e tre tenorëve, u përlotën e qanë me dënesë kur dëgjuan “Po ku ka si ty, moj Shqipëria ime/ moj fisnikja përmbi gur...”, e këndonin me gjithë zemër. Jam me ata patriotët e tjerë që shoqëronin me duartrokitje kur dëgjuan këngët greke, ashtu si ato shqiptare e të huaja.
Sepse patriotizmi ynë është më i vërtetë se i të tjerëve, është i ngritur në dy shtylla: dashurinë dhe kujtesën!...
Dhe jo në ideologjinë, apo idenë e të dukurit patriot!...

A ka histori dashuria?

A ka histori dashuria?
Ardi Stefa
Dashuria (erotizmi) është e kundërta e mitit të ngritur rreth saj: është e përkohshme dhe jo e përjetshme, autarkike dhe aspak demokratike
Tek femra bashkohet Eva dhe Shën Maria, të cilat tashmë ftohen të bashkëjetojnë paqësisht, pa i marrë meritat apo edhe mëkatet njëra-tjetrës.
Për dashurinë shkruajnë kryesisht shkrimtarët dhe poetët. Natyrisht që me të janë marrë edhe filozofët dhe në shekullin e njëzetë edhe psikologët. Për dashurinë shpesh herë shkruhet pa e njohur, pa e provuar, si diçka fluturake dhe jo e qenësishme, si diçka e shpirtit dhe jo e trupit, pa hyrë në thelbin e saj, në natyrën dhe evoluimin nga epoka në epokë...
Megjithatë, dashuria përbën njërën nga fushat, e cila është studiuar më pak shkencërisht- përveç biologjisë dhe mjekësisë, të cilat janë marrë me me shprehjet dhe shfaqjet e “instikteve gjenetike”.
Dhe megjithatë ndjenja e dashurisë dhe sjellja erotike nuk përbëjnë një realitet të pandryshueshëm biologjik, një natyrë të pandryshueshme, të pashmangshme dhe të përcaktuar. Ato janë shprehje e një zhvillimi politik, social, ekonomik dhe kulturor. Për këtë arsye edhe mënyrat me të cilat shprehet dashuria janë historikisht të përcaktuara. Modelet fantastike dhe praktikat sociale të dashurisë i nënshtrohen një evolucioni të vazhdueshëm, të cilën një historian mundet ta ndjekë, ta përshkruajë, ta shprehë e ta komentojë. Dhe antropologët duke studiuar sistemet e ndryshme kulturore ndikojnë në përcaktimin dhe shpjegimin shkencor dhe në përgjithësi me ç’mitizimin e një ndjenje të mitizuar.
Ashtu siç ndodh zakonisht, ne realitet dashuria (erotizmi) është e kundërta e mitit të ngritur rreth saj: është e përkohshme dhe jo e përjetshme, autarkike dhe aspak demokratike, është egoiste dhe aspak altruiste. Këto të dhëna e ndajnë erotizmin nga dashuria, ndjenjë e cila lidhet më tepër me miqësinë, ngrohtësinë, mbështetjen.
Dashuria, pra, ka historinë e vet dhe në këtë histori hyjnë edhe kodet dhe vlerat, fjalët dhe gjestet, teoritë mjekësore dhe praktikat.
Norbert Elias e ka përshkruar ndryshimin në sjelljen erotike në Perëndim në kuadrin “e një ndryshimi kulturor (civilizim)”, i cili karakterizon kalimin nga shoqëria “oborrtare” në atë urbane të shekujve 18-19-të.
Në këtë periudhë fillon të shfaqet modeli i ndjenjave të mbyllura erotike dhe seksuale, të cilat vërehen në “paraskenat e jetës shoqërore” dhe që kufizohen brenda familjes. Në këtë periudhë fillon të mbizotërojë edhe frenimi dhe një farë “disiplinimi” i ndjenjave seksuale.
Natyrisht që përpara kësaj periudhe ka qenë Mesjeta, ku shprehja e ndjenjave dhe seksualizmi ishin të ndaluara prej Kishës, e cila e kishte lidhur ndjenjat dhe dëshirat e mishit ndërtheheshin me një frikë të theksuar metafizike. Fajësimi i seksualitetit mbështete në këtë epokë me demonizimin e instikteve erotike dhe parandalimin e sëmundjeve të ndryshme të organeve gjenitale, si një dënim qiellor që u behej mëkatarëve...
Sipas Kirkengard, ndikimi thelbësor i Kristianizmit në kulturën perëndimore dhe qytetërimin perëndimor, vërehet në armiqësinë ndërmjet shpirtit dhe mishit, gjë që përcakton dhe ritmizon në mënyrë të rëndësishme marrëdhëniet tona me dashurinë.
Në shekullin e nëntëmbëdhjetë shembull karakteristik është Anglia viktoriane, ku morali përcaktohet në bazë të sjelljes seksuale. Modeli urban i femrës “Frixhide” (të ftohtë), kultivimi tek vajzat e reja i injorimit të trupit të tyre dhe i turpit, veprimtaritë filantropike për mbrojtjen e femrës- viktimë të cinizmit mashkullor, dëshmojnë për disa sjellje erotike të kësaj epoke.
Sipas mendimit të përgjithshëm që mbizotëronte në shekullin e 19-të, kuptimi i ndjenjës erotike- dashurore, kalon nëpërmjet kuptimit të “natyrës” së femrës. Sipas saj idenditeti i femrës, i cili në qendër të gjithçkaje ka zemrën, lidhet me delikatesën, ndjenjën, emocionin.
Nga ana tjetër, si bijë e EVËS, por edhe si bijë shpirtërore e Shën MARISE, femra paraqitet si një qenie me natyrë të dyfishtë, sa të qetë, aq edhe të dyshimtë, sa të urtë aq edhe të rrezikshme.
Kodi fetar që përdoret për përshkrimin e natyrës femërore gjendet edhe në retorikën e dashurisë romantike, e cila mbizotëron në gjysmën e parë të shekullit të nëntëmbëdhjetë. Pamja e fytyrës (personit) të dashur si “Krijim hyjnor” që “adhurohet”, kërkimi i pakuptueshëm shumë herë i të përkryerës dhe rrëfimi i ndjenjave dhe ai erotik, i cili ngelet në kuadrin e një rrëfimi ndjenjash mistike, (adhurimi i bukurisë së jashtme, moskërkimi i një dashurie të ndërsjelltë, pastrimi nga ndjenjat e ulëta të mishit dhe kontaktit trupor), i përkasin të gjitha idiomave fetare.
Dashuria romantike është gjithashtu një dashuri e përcaktuar qartë dhe me karakter të theksuar klasor, përderisa bota e të varfërve, e bujqve, etj, konsiderohet si e paaftë që të ketë atë shpërthim dhe delikatesë ndjenjash që kanë aristokratët, qoftë edhe për shkak të mënyrës së tyre të thjeshtë të jetesës..
Klasat e ulëta në përgjithësi në këtë epokë akuzoheshin për mungesë morali dhe lëshim të vlerave të qenësishme mbi të cilat ishte ndërtuar shoqëria, nga një klasë urbane, e cila kishte ndikuar në vendosjen e një morali të vet, e cila e dallonte si nga aristokracia, ashtu edhe nga klasat e ulëta të shoqërisë.
Megjithatë, në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë fillon të shfaqet “shfajësimi” i seksualizmit nëpërmjet përparimit të shkencës dhe të mjekësisë, të cilat në mënyrë graduale, kurojnë me sukses sëmundjet afrodisiake, por edhe nëpërmjet metodës së psiko-analizës, e cila u heq dhe i lehtëson nga pesha e ndjenjës së fajit.
Në shekullin e 20-të dhe si “revolucion seksual” i dekadës së viteve ’60 shfaqen sjelljet erotike, të cilat janë krejtësisht të huaja për sistemin kulturor kristian. Në dekadën e viteve ‘80, vite kur letërsia pornografike do të njohë kulmin në Perëndim, revistat femërore botojnë “receta” të kënaqësisë erotike, apo se si një femër mundet “të mbajë mashkullin e një mbrëmjeje”, apo se si të ndjejë kënaqësinë seksuale, etj, etj. Tek femra tashmë bashkohet Eva dhe Shën Maria, por edhe Maria- Magdalena, të cilat ftohen të bashkëjetojnë paqësisht, pa i marrë meritat apo edhe mëkatet njëra-tjetrës.
Çështja qëndron se si konceptohet dashuria (erotizmi) në epokën tonë: si adhurim i shpirtit, apo si adhurim i mishit dhe i kënaqësisë fizike? Janë të dyja së bashku dhe asnjëra veç e veç.
Dhe në 14 shkurt rrëfimi erotik riprodhohet në mënyrë masive në gjithë botën nëpërmjet një fjale apo edhe fraze të shtypur nëpër kartolina...

Me kufje…

Me kufje…
Çfarë dëgjojnë njerëzit duke ecur nëpër rrugë me kufjet në veshë? Presin ndonjë telefon në celularin e tyre? Dëgjojnë lajmet në radio? Dëgjojnë këngë nga mp3, ndënj miks muzikor që ua ka përgatitur një njeri i dashur? Dëgjojnë këngë që janë shndërruar tashmë në klasike, apo janë hit-e të kohës?
Përpiqem të dalloj se çfarë aparatesh përdorin duke parë me vëmendje kufjet. Është celular? Është mp3 player? Nuk është e lehtë, pasi tashmë shumë celularë janë edhe mp3. Dalloj nga ngjyra e bardhë e kufjeve aparatet iPod, nga ngjyra e zezë dhe e blertë kufjet e SonyEricsson, pasi kablli i tyre gjithmonë përfundon në një xhep apo në brendësi të një çante.
Çfarë është duke dëgjuar ai adoleshenti, me flokët e ngrirë si gozhdë përpjetë nga xheli, apo me flokët e lëshuara mbi fytyrë, si all star? Çfarë i këndon në vesh aparati vajzës adoleshente të veshur në stil gotik, që lëkundet nën tingujt e muzikës, duke u mbajtur tek shtylla metalike e vagonit? Muzikën e sinkronizoi me bitin gjumëvënës të trenit. Nuk mundem të kuptoj se çfarë po dëgjoj ajo gruaja rreth të dyzetave, me manikyrin e stërmunduar nëpër gishta. Thjesht jam në gjendje të dalloj se është tepër e lodhur nga tetëorëshi. Ndoshta po mendon për fëmijtë që duhen larë e pastruar, që duhen ushqyer dhe duhen bërë gati për në shkollë ditën e nesërme...
Enigmatik është edhe ai zotëria me kravatë dhe me kapardinë të ngrirë dhe me kufjet e bardha. Edhe ai ndodhta po dëgjon në iPod. Po sjell ndër mend Who apo Grateful Dead. Mister...
Të përgjumur lëvizin vagonat mbi shinat e lagështa, përkundin njerëz që dëgjojnë e lëkunden sipas ritmit të muzikës apo lajmeve, u murmurisin këngën industrial të tyre, të gjithë atyre që nuk kanë zakonin e të vendosurit kufje në vesh. Por edhe unifikohen: unifikohet dogitja e rrotave nëpër shina, me tingujt electronica. Të njëjta rrahje në minutë 120 bpm. Llampat e neonit të vagonave, ndriçojnë fytyrat e pasagjerëve me një dritë të jashtëkohshme, ngrijnë gjithçka, tregojnë thinjat dhe rrudhat, reflektojnë në inoks dhe xhupa lëkure, ngrijnë rrobat, por edhe jetën për një çast, e cila është krejtësisht e shkëputur dhe e veçuar tek të gjithë pasagjerët.
Dhe izolimi i të izoluarve vazhdon në një video që përsëritet e përsëritet gjithmonë, me të njëtn pamje, por me fytyra të tjera, me kontrastin e lartë, me montazhin e çuditshëm...
Dhe njerëzit vazhdojnë të dëgjojnë një miks të ndërtuar me rock, pop, popullore e të përpunuara, buzuqe dhe çiftatele.
Në çdo stacion hyjnë të tjerë njerëz, që ashtu të izoluar nga gjithçka përreth rregullojnë kufjet në vesh dhe rifillon nga e para një miks muzikor i pafundëm, me tinguj të rinj e të vjetër, me fytyra të reja, të freskëta apo të lodhura, që shkojnë nëpër shtëpira, apo nëpër takime të mbushura me premtime apo ambicie.
Gjithçka duket në saundtrack-un e shoqërisë urbane.
Njeriu në qytetin e madh, nuk dëgjon muzikë, ecën dhe qëndron në qilima fluturues tingujsh muzikorë apo vargjesh. Pagëzohet në një ambient tingujsh të çuditshëm, ku aty- këtu shkëndijëzon edhe lirizmi i një kënge, ngjyra e një vargu, fjalët e shkëputura, të cilat krijojnë një melodramë, një himnizim të vetmisë dhe të fatit të paditur. Si tinguj të çjerrë nga një radio e vjetër, si melodi që kalojnë në sfonin e një filmi bardhë e zi...
Dhe njerëzit me kufje në vesh përjetojnë ndërkohë shqnërrimin e qytetit dhe të krejt shoqërisë: si nj skenë me veprimtari të shurdhët. Qyteti vë pamjet, njerëzit meloditëm vargjet dhe dialogjet. Mp3 i furnizon me pjesët më fantastike, të zbrazura nga bibliotekat e tejmbushura të internetit.
Celulari të ofron dialogje, i bën bisedimet edhe më intime të dëgjohen prej të gjithëvë në vendet publike. Kjo është skena.
Indiferencë dhe drama të vogla apo të mëdha, që luhen përditë nga njaeëz që fluturojnë përditë sa nga autobusi, në metro, sa nga treni, në ashensor dhe në shkallët rrëshqitëse, me vështrimin e stërvitur që të jetë bosh. Të gjithë shikojnë jatë dritares, ose drejt, majat e këpucëve, ekranin e celularit!...
Personalitete paralele, koincidenca vetmish? Ndoshta! Ndryshon vetëm kallëpi, transformohet me orët. Tjetër në mëngjes, tjetër në mesditë, tjetër në mbrëmje, tjetër në çdo stinë...
Besoja se isha i vetmi që po dëgjoja radion. Për nënën që prostituonte fëmijtë e saj, 7, 9 dhe 11 vjeç. Dhe që me ta shkonin jo vetëm i dashuri i saj 43 vjeçar; jo vetëm një plak 85 vjeçar, jo vetëm prifti i lagjes, por ndoshta e gjithë shoqëria.
Kufjet më rrëshqitën ga veshët. Në krahun tim dëgjoja një çik-çik-çik nga kufjet e atij që ishte pranë meje. U përpoqa të kuptoja se çfarë po dëgjonte? E kotë.
Më erdhi të ulërija e t’i detyroja të gjithë të dëgjonin lajmet me ngjarjen makabre, të nënës- përbindësh. E kotë. Çdo gjë që thashë nuk u dëgjua. Pasagjerët panë tek unë një njeri që çirrej si i marrë, por s’dëgjuan asnjë fjalë. S’i linin kufjet. Jashtë saundtrack-u i shoqërisë urbane.
E kotë. Vura përsëri kufjet në vesh...

Kur Odiseja nuk ka nostalgji për Itakën

Kur Odiseja nuk ka nostalgji për Itakën
A ju ka shkuar ndonjëherë në mendje që Odiseja nuk kishte pasur ndonjëherë nostalgji për Itakën, ndryshe nuk do të kalonte njëzet vjet larg saj?...

Pardje lexova një shkrim të Gazmend Kapllanit në internet, titullin e të cilit po e huazoj për këto radhë.
Ishte një shkrim i bukur, shkrim nga ata që mbartin ato ide, të cilat i kam shprehur edhe unë në faqet e gazetës, në radhët e komenteve e të “Autobusit...”, dhe që shpesh herë më kanë anatemuar, si tradhtar e jo partiot.
Nga ato shkrime që “patriotët” i kanë skandalizuar...
“Mësoj se çekët e përkthyen më së fundi njërin nga librat e Kunderës, të shkruar në frëngjisht. Në rast se informacionet e mia janë të sakta, bëhet fjalë për librin “Pavdekshmëria”. Këtu e disa vjet Kundera nuk shkruan më në çekisht. Dhe për këtë arsye bashkëpatriotët e tij i mbajnë inat.disa e akuzojnë se tradhtoi gjuhën amtare. Disa të tjerë se nuk vuan nga nostalgjia për atdheun e tij. Tani që thashë fjalën nostalgji, dua të flas për një anë të veçantë të saj. Është bela e madhe të gjendesh në pozicionin e emigrantit dhe të mos tregosh shenja nostalgjie për vendin e prejardhjes. Të shohin të paktën me dyshim. Në rast se je emigrant dhe deklaron se nuk vuan nga nostalgjia, shokon dhe skandalizon. Të shohin si absurditetin ekstrem. Emigranti tradicional duhet të digjet, domosdoshmërisht, nga meraku i rikthimit në Itakë.”
Të gjithë që kanë lexuar “Mosnjohjen” e Kunderës do t’u kujtohet Irena dhe dashnori i saj Gustavi. Që të dy emigrantë në Paris. Irena erdhi në Paris kur tanket sovjetike hynë në Pragë. Punoi shumë që të përshtatej në atdheun e saj të ri.. gustavi është biznesmen dhe erdhi në paris nga Suedia. Arsyeja që braktisi atdheun e tij, nuk ishte as diktatura e as varfëria. Thjesht nuk honepste qytetin ku lindi. Kur komunizmi u rrëzua nga Çekia, Gustavi mendon se së bashku me Irenën, tashmë mundet të vizitojnë Pragën. “Jam i entusiazmuar që do të shkoj në qytetin tënd”,- i thotë Irenës.
Dhe Irena përgjigjet: “Nuk është më qytetin im Praga!”.
Gustavi shokohet. Miqtë francezë të Irenës gjithashtu shokohen kur ajo bën deklarata të tilla. I befason fakti që ajo, një refugjate e varfër çeke, nuk vuan nga nostalgjia. Por Gustavin, i cili është suedez, askush nuk e shikon shtrembër, kur thotë se nuk do të shkelë kurrë këmba e tij në qytetin ku lindi. Përkundrazi, e shohin si një skandinav simpatik, kozmopolit, që harroi ku kishte lindur. Gustavi, le të themi, ishte “turisti”. Dhe si i tillë i lejohen “përzgjedhjet e lira”! Irena nuk është veçse një refugjate e varfër. Për ta simpatizuar duhet që të vuajë nga internimi larg atdheut të saj. Për ta simpatizuar duhet të nxisë e ndjellë mëshirën e të tjerëve. Nga momenti që as e nxit, e as e ndjell, ata që e simpatizojnëdo ti largohe. Do të thonë se është e çuditshme dhe ndoshta e dyshimtë.do të thonë se është edhe sfiduese.
Të thuash se nuk vuan nga nostalgjia, përbën një veprim përzgjedhjeje dhe lirie. Të tilla gjëra u shkojnë “turistëve”: suedezit, australezit, amerikanit. Jo pakistanezëve, jo shqiptarëve, jo indianëve. Këta nuk paraqesin asnjë lloj interesi, po qe se nuk “digjen” nga malli e nostalgjia.”
Emigrimi është një udhëtim i rrezikshëm dhe i dhimbshëm. Brenda tragjikes së saj, ekziston edhe një aë e bukur: takimi me të panjohurën. Ka njerëz që dashurojnë kthimin tek e njohura. Por ka edhe të tjerë që dashurojnë udhëtimin në të panjohurën. Odiseja nuk nxiton gjithmonë që të kthehet në Itakë...”
***
I pranoj pothuajse të gjitha ato ç’ka shkruan Gazi më sipër. Nuk do t’i përsëris, thjesht do të shtoj disa mendime të tjera. Edhe mua shpesh herë vetja më ngjan me Odisenë, por me një Odise, i cili kërkon përjetësisht, dhe që asnjëherë nuk e gjen Itakën. Ngjaj me një Odise të vetmuar, por me aq shumë shokë të ngjashëm në vuajtje; ngjaj me një Odise të poshtëruar, të harruar prej kujtesës së botës. Ngjaj me një Odise që ka duruar të gjitha llojet e fyerjeve e të poshtërimeve me shpresën se do të gjente dikur Itakën e vet. Por më kot!
Dhe vetja më ngjan me një të internuar, ashtu siç shkruante një shkrimtar turk, Nazim Hikmet: “Ah, sa profesion i vështirë është internimi!”. Vetja më ngjan me një të internuar në dy atdhe!
Po, po, në dy atdhe. Se atdheun prej nga ika e dua dhe nuk e harroj dot, por edhe nuk dua që të kthehem, ndërsa këtu, në atdheun e huaj, nuk jam i mirëpritur.
Kam filluar që të shkruaj përsëri. Është e çuditshme. Në shkrimet e mia, nuk jam më ai emigranti karakteristik shekullor, pavarësisht se kam ikur nga shtypja dhe kam ardhur në një tjetër shtypje. Nga shkrimet e mia kuptohet se kam vendosur, që këtu, në shtetin e huaj, të hedh rrënjë, rrënjë të thella e të qëndrueshme. Shkrimet e mia pëlqehen, sepse kanë një individualitet të veçantë, të ndërthurrur me globalizmin e shoqërisë së re, kanë një mënyrë të veçantë për të parë atdheun e ri, ashtu si edhe atdheun e mëparshëm, atë fizik. Që do të kthehet, po aq sa do të rrijë larg...
Kësaj here gjendem unë në mes...
Ironia e shkrimeve të mia ka një dimension të thellë ekzistencial, sepse ushqehet nga një përvojë dramatike: Nga rezistenca ime në presionin e kulturës dhe mentalitetit të vendasve që më rrethojnë, për të shkruar e për t’u sjellë, në mënyrë që të bëhem i pranueshëm nga ata.
Prandaj në shkrimet e mia, flet nostalgjia, nostalgjia e bukur dhe e mirë për një atdhe, të cilin e kisha humbur, kur fitova ndërgjegjësimin e botës dhe që e di se nuk do ta gjej kurrë. Megjithëse ndiej nostalgji, i përkas asaj kategorie që krahas nostalgjisë kërkon edhe udhëtimin, të panjohurën, kërkesën për të pasur "përzgjedhjet" e lira në gjithçka. Nuk e di se në cilën kategori duhet të vazhdoj apo preferoj të jem. Në atë të nostalgjikëve, apo në të atyre që nuk janë të infektuar nga kjo “sëmundje”. Në të dy rastet specie eksperimentimi do të jem...Vetë do të dua nostalgjinë, vendasit do duan të mos jem nostalgjik, por që do të më shohin me dyshim e mohim, kur nuk vuaj nga nostalgjia për atdheun...
... Ndoshta e keni kuptuar që unë nuk i kam dashur dhe as i dua kufijtë!
E kam fjalën si për kufijtë shtetërorë, ashtu edhe për kufijtë e dukshëm e të padukshëm brenda e jashtë nesh, kufijtë që na bëjnë të ndihemi gjithmonë të vegjël...
Kur isha i vogël shikoja një ëndërr, një ëndërr të njëjtë e të ngjashme që përsëritej çdo natë: “Shikoja veten time tek qëndroja përballë një kufiri, një muri të lartë, të cilin doja ta kapërceja e ta kaloja, por nuk e kapërceja e as e kaloja dot. Dhe nga dëshpërimi bija e bija gjithmonë dhe një ndjenjë boshllëku më pushtonte dhe gjithmonë zgjohesha me një dhimbje të fortë në lukth.”
Në gjimnaz më kritikuan e më nxorrën në fletërrufe, pasi në një hartim kisha shprehur frikën time për kufijtë e vegjël të Qytetit tim të madh sa një pordhë. “E bën pordhën në hyrjen e tij dhe kur ke shkuar në Ujin e Ftohtë e ndien erën të të shpojë hundët”,- shkruaja në hartimin tim, që u bë problematik dhe e bëri mësuesen e letërsisë që më donte aq shumë, të mos dinte ç’të bënte, ta kalonte në heshtje, apo të më akuzonte për agjitacion e propagandë!... Dhe mësuesja atëherë më kritikoi për prirjet pesimiste dhe frymën time dekadente.
Por hartimi im ishte metaforik dhe shprehte protestën dhe ndjenjën tonë të kufizimit e të asfiksisë në një qytet, i cili normalisht duhet të na krijonte ndjesinë e të qenit të lirë, pasi ishte qytet me mal dhe me det të pafund. Shprehte frikën që ndienim nga njerëzit dhe kufizimin që na kishin vënë kufijtë e dukshëm dhe të padukshëm të tyre.
Kam kohë, kam vite që të njëjtën frikë dhe dhimbje e ndiej edhe pse nuk e shoh më atë ëndërr. Tashmë nuk është nevoja që ta shoh ëndrrën, sepse edhe i zgjuar, kufijtë qëndrojnë përballë meje, kokëfortë, hakmarrës dhe me një egërsi të papërshkueshme nuk më lenë që t’i kapërcej.
Kjo frikë nga kufijtë, ndoshta do të duket e çuditshme, por mua më ka pushtuar vite të tëra. Një miku im më shkruante në adresën elektronike se kam filluar të vuaj nga sëmundje psikike, ndryshe nuk ka si shpjegohet kjo mania ime me kufijtë, tani që mundet të “lëvizim lirisht”.
Ndoshta ai ka të drejtë, por unë kam bindjen se më tepër të drejtë kam unë dhe jo vetëm unë, por të gjithë ata që mendojnë e ndiejnë si unë. Dhe, më beso, ata janë aq të shumtë...
Kufijtë po i ndiej gjithmonë e më shumë brenda meje dhe gjithnjë e më shumë e ndiej veten fajtor pa faj...
Kur shkoj në punë në pikë të mëngjesit dhe vështroj fytyrat e lodhura e të përgjumura të emigrantëve frikën e ndiej deri në palcë. Ndiej frikën e njeriut të ç’rrënjosur nga atdheu i vet dhunshëm, ndiej frikën e njeriut gjithmonë të padëshiruar në kufirin që presupozohet se ka kaluar, në atdheun e ri...
Shpesh herë e ndiej veten si Jozefi i “Procesit” të Kafkës? Me të vërtetë që e ndiej veten si personazhi i librit tonë të dashur në fillim të viteve ’90-të.
Që e ndiej veten si një njeri, i cili pret gjykimin e fundit dhe nuk e di se kur do t’i vijë, por që një gjë ka të qartë, verdikti për të është i përcaktuar që më parë...
Dhe as nostalgjia, e as mungesa apo mohimi i saj nuk na shpëtojnë dot.

(Për) shëndetje

(Për) shëndetje

Ardi Stefa
E vërteta është se nuk më pëlqejnë përshëndetjet... As edhe ndarjet...
Sidomos ato që bëhen në fund të vitit...
Ato shtrijnë më tepër në kohë mungesën dhe nostalgjinë..., përpara se ato (jo më kot janë të gjinisë femërore) shfaqen në horizont ose thjesht na dalin përpara...
Në të njëjtën kohë dëshmojnë dhe tregojnë vlerën e atyre që kanë me të vërtetë vlerë dhe si të tilla të dhembin kur i humbet..., qoftë edhe përkohësisht.
Nuk ka rëndësi në ikën dikush për një, dy, katër muaj, apo përgjithmonë ...
Rëndësi ka që ikën diçka që është shumë familjare, diçka që të eksiton, diçka që të krijon ndjenjën e kënaqësisë...
Unë largohem që të shoh e njoh të tjerë njerëz, të tjera vende..., të tjera klima. Shpresoja se sivjet dimrin do ta kaloja e shijoja me miq të rinj, në ndonjë vend e ambient të nxehtë, duke pirë verë e duke dëgjuar muzikën që më pëlqen, ndoshta diku përpara edhe drita e një vatre të ndezur... dhe jashtë, ah, jashtë të bëjë ftohtë, shumë ftohtë..., që të kenë ato çaste sa më shumë nxehtësi, diçka më tepër ngrohtësi.
Shpresoj që në shkurt të vazhdojë të bëjë ftohtë! Sepse sivjet në verë u ndjeva jashtëzakonisht përtac dhe më kapi një ndjesi lodhjeje dhe pakënaqësie. Mirë apo keq nga fundi i dhjetorit (i cili nuk ishte fare i ftohtë), dhe deri në janar do të jem, diku, në vende të tjera me klima të tjera, ende të nxehta...
Natyrisht që për dikë, i cili është jashtë kësaj, kjo gjë ndoshta do t’i jehojë si diçka tepër e lakmueshme dhe ideale nëpër veshë,..., por natyrisht, e sigurtë është fakti që secili kërkon të ketë atë që nuk ka, që ndoshta nuk do ta ketë ndonjëherë.
Ç’ironi!
Komplekse ndjenjat...
Bëj diçka që e ëndërroja dikur, kur isha i vogël..., diçka që përjashtohet, ose luftohet paksa nga mendimet e mia, tashmë “të pjekura” për shijimin e atyre që janë të “sigurta” dhe, përsëri,... të sigurta!
Ndoshta të gjitha këto do të ndryshojnë me kalimin e kohës dhe më pëlqen e gjithë kjo skenë, por, ky vend gjithmonë diçka më thotë...
Pasi nuk është gjithmonë vendi, por njerëzit që e “stolisin”, e thënë në shqip “e zbukurojnë”.
E njëjta gjë më ndodhi edhe në Vlorë, nga ku, kur ika, e gjithë jeta ime, kujtimet dhe çmenduria që mbartja, u mblodhën dhe u futën nëpër kutira kartoni e çanta lëkure të lirë. Nëpër kutira që zinin 0,3333 të metrit kub (e kisha përllogaritur që të mos më merrnin shumë para për transportin në autobus).
Apo edhe kur isha në Maratonë, që pashë shumë të njohur të hershëm, ku u takova me njerëz të dashur, të cilët kur i shoh, më duket se i kam parë edhe dje dhe e vazhdojmë bisedën aty ku e kemi pas lënë... Edhe pse kanë kaluar shumë vite...
Nuk ka rëndësi..., nuk ka rëndësi se sa shpesh komunikon me dikë...
Rëndësi ka që kur e sheh mbushesh e mbushet me gëzim...
Përgjithësisht nuk kam ankesa, (mos u gënjeni, i mbaj përbrenda)...
E përsëris, përgjithësisht nuk kam ankesa..., në të gjitha vlerësimet dhe riorganizimin e jetës sime, dhe, në rast se do ta bëja, veçanërisht në këto 10 vitet e fundit, do të konkludoja se kam jetuar një jetë të mbushur me ngjarje...
Se kam jetuar një jetë të plotë dhe, deri tani, jam përgjithësisht i ngopur..., nga pamje, njerëz dhe përvoja, aroma, melodi, buzëqeshje, dashamirëse apo edhe urrejtjeje, enigma...
Natyrisht do të dëshiroja të kisha edhe të tjera, por edhe në rast se nuk do t’i kem, përsëri, të mbushur do ta shoh gotën, jo gjysmë të mbushur...
Jam mirënjohës për të gjitha këto,..., thjesht ndonjëherë nuk mundem të mbushem më me asgjë dhe më kap melankolia..., sikur një valvul sigurie të ekzistojë në shpirtin tim, për të mos shpërthyer dhe të kemi të tjera më pas...
Do të komunikojmë prej faqeve të Blogut, pra!
Me të vërtetë që përtoj të shkoj diku tjetër, pavarësisht se e dëshiroj aq shumë një ndryshim rrënjësor në jetën time...
Me të vërtetë që përtoj të shkoj diku tjetër, përveçse po ndodhi ndonjë mrekulli, të cilën e pres...
Ndonjë mrekulli, e cila të më çojë diku, pa kaluar nëpër ambasada për të marrë viza, apo të kaloj nëpër intervista për të m’u miratuar viza e të largohem që këtej...
Nga 1 janari 2008, ardistefa.blogspot.com, në rast se nuk do ta ketë mbyllur ciklin e vet, do të kthehet përsëri në “histori të qytetit, emigrantëve, njerëzve. Në histori të të gjithëve dhe të askujt!”.
Ende nuk e di nëse dëshiroj që “blogu” të mbyllë ciklin dhe unë të jem diku larg. Deri atëherë...
I kalofshi gëzuar festat e fundvitit!...
Mirupafshim...

Sa afër (larg) Europës jemi?

Sa afër (larg) Europës jemi?
Nga ARDI STEFA
Se sa larg Evropës jemi e thotë fare mirë edhe anekdoda: “Në fund të vitit 1999, kur të gjithë prisnin përmbysjen e botës, një polic shqiptar shikon që në breg të detit një skaf që hedh disa njerëz. Afrohet, u merr pasaportat dhe i çuditur sheh se të gjithë janë qytetarë të BE, suedezë, francezë, anglezë, italianë, etj. I pyet ç’ishin dhe shtanget kur merr përgigjen e prerë e të gëzuar: Refugjatë. Erdhëm në Shqipëri për të shpëtuar, i thonë policit, sepse ju nuk rrezikoheni nga përmbysja e botës. Jeni dyqind vjet mbrapa e pesëdhjetë vjet anash!...

Tashmë që viti 2007 është duke na lënë shëndenë, viti 2008 është në prag të hyrjes dhe Euroja është monedha me të cilën europianët në një farë mënyre tregojnë se bashkimi është realitet, një pyetje na vërtitet të gjithëve në kokë: Sa larg Evropës jemi?
Për disa jemi më pranë se kurrë integrimit edhe në BE, por edhe në NATO.
Por sa afër jemi?
Parrulla më e dëgjuar në vitet e zjarrta ’90 ishte: “E duam Shqipërinë si gjithë Evropa!” Ishte mallëngjyese dhe shpresëdhënëse kur dëgjoje turmat të thërrisnin në kor këtë parrullë, e cila shprehte dëshirën e përflakur për një Shqipëri me të vërtetë demokratike, të lirë e të zhvilluar. Ato vite të gjithë kishin besimin e patundur se më së fundi për Shqipërinë ishte hapur bota e qytetëruar dhe e zhvilluar europiane, kishin besim tek e ardhmja e tyre europiane. Sot pas rreth shtatëmbëdhjetë vjetësh kjo parrullë nuk dëgjohet më, në vend të saj të gjithë pyesim veten: “Sa larg Evropës jemi?”.
Pyetja nuk ka të bëjë vetëm se sa larg jemi nga ana ekonomike, politike, kulturore e sociale, por edhe se sa larg jemi realisht nga ana e mentalitetit dhe dëshirës për të qenë në Evropë. Sinqerisht kam bindjen se ne shqiptarët nuk kemi dëshirë për të qenë afër Evropës dhe aq më pak për të qenë në Evropë. Dhe as nuk bëjmë përpjekjen më të vogël për t’u integruar me Evropën. Ndoshta bëjmë ç’është e mundur për t’ju larguar sa më shumë asaj.
Që të hysh në Evropë në radhë të parë duhet dëshira. Dhe dëshira sot mungon. Nuk mungon tek qytetarët e njerëzit e thjeshtë, por tek politikanët tanë të të gjitha ngjyrave. Një Shqipëri Europiane për qytetarët e thjeshtë është ëndrra më e madhe. Sepse i integruar atdheu do të jetë me të vërtetë atdhe, ekonomia ekonomi, drejtësia do të jetë me të vërtetë drejtësi, demokracia do të jetë reale në të gjitha parametrat e saj. Qytetarët do të ndiejnë veten me të vërtetë qytetarë të lirë e dinjitozë. Dëshira për të hyrë në Evropë mungon tek politikanët e qeveritarët tanë. Sepse një hyrje e Shqipërisë në Evropë nënkupton një shtet të së drejtës, një shtet ku luftohet korrupsioni dhe vjedhja, ku drejtësia është e pavarur dhe qytetarët janë të lirë e gëzojnë të gjitha të drejtat e liritë e tyre. Një Shqipëri e integruar u pret pasurimin e menjëhershëm e të përbindshëm të politikanëve dhe qeveritarëve në rrugë jo të drejta e të ndershme. Një Shqipëri e integruar nënkupton një qeveri që ta gdhijë ditë e natë pranë popullit, për t’i siguruar mjetet më elementare që të garanton një shtet i vërtetë demokratik. Një Shqipëri e integruar mund të jetë e tillë vetëm kur kasta politike e Nanos, Berishës, Gjinushit apo të tjerëve të jetë qërruar njëherë e përgjithmonë nga skena politike. Një Shqipëri e integruar është vetëm atëherë kur të kemi një shtet me të vërtetë demokratik e tolerant, një shtet që kujdeset për qytetarët e vet kudo që janë, që siguron sistemin e rrogave dhe të pensioneve, arsimin dhe mjekimin falas, një shtet që përpiqet të zbusë pabarazitë sociale. Një Shqipëri europiane për qeveritarët nënkupton që këta të fundit të vjedhin më pak, të jenë më pak të korruptuar, më shumë të përgjegjshëm e më tepër qytetarë. Një Shqipëri europiane nënkupton një shtet ku të gjithë të jenë të barabartë ndaj ligjit, si ata që i bëjnë ligjet edhe ata që janë të detyruar t’i zbatojnë. Integrimi nënkupton shtetin e së drejtës në të gjitha drejtimet, politike, sociale, ekonomike dhe kryesorja, nënkupton kryerjen sa më shpejt të një revolucioni me të vërtetë social, të një revolucioni që do ta çojë vendin përpara e do ta zhvillojë e përparojë. Duhet më së fundi që edhe në Shqipëri dikush të përkujdeset për kulturën e emancipimin politik e qytetar. Por kur kanë qenë ndonjëherë të emancipuar politikanët e qeveritarët tanë që të emancipojnë edhe popullin e të jenë promotorë të ndryshimeve sociale aq të nevojshme? Politikanëve tanë më për shtat do t’u shkonte shprehja: “Ta bëjmë Evropën si Shqipëria!”.
Një Shqipëri europiane, një Shqipëri e integruar duhet të jetë e stabilizuar. Shqipëria duhet të jetë e stabilizuar politikisht, institucionalisht, konstitucionalisht e moralisht. Shqipëria duhet të jetë psikologjikisht e stabilizuar, shqiptarët duhet të ketë besimin e shpresën tek shteti. Shqipëria duhet të ketë stabilizim politik, por si mund të ketë stabilizim politik, kur as për çështjet kombëtare politikanët nuk bashkohen, jo më për të tjera gjëra. Si mund të ketë stabilizim politik, kur aleancat janë thjesht për kolltuqe? Shqipëria duhet të ketë stabilizimin ekonomik, por si mund të ketë stabilizim ekonomik kur nuk ka drita, bukë e ujë, inflacion e emigracion masiv? Dhe kur nuk plotëson këto kushte, si mund të kërkosh të hysh në Evropë. Boll pamë ëndrra me sy hapur: Shqipëria ka qenë e është më larg se sa kurrë nga Evropa Perëndimore dhe e zhvilluar! Asnjëherë nuk ka qenë pranë saj e as ka për të qenë ndonjëherë me klasën politike shqiptare aktuale. Dhe shqiptarët duhet të fillojnë të recitojnë në një gojë NOLIN: Pranë Dritës i paparë,/ pranë detit i palarë, pranë sofrës i pangrënë,...
Dhe dëshiroj që t’i rikthehem edhe një herë pyetjes së fillimit: “Sa larg Evropës jemi?”

Bohemian Dream

Bohemian Dream
Për bohemët që kanë respekt pë vetveten dhe që duan një vend pranë fantazmave të tyre

Deri në vitin 1902 godina dymbëdhjetë katëshe e stilit barok, në rrugën 23, ishte godina më e lartë e Nju Jorkut. E ndërtuar në vitin 1883, në qendrën e atëhershme teatrore qytetit, përbënte një eksperiment të vazhdueshëm banimi. Një bashkësi qiraxhinjsh, shfrytëzonte dyqanet e kateve të para dhe të dyta, për të nxjerrë shpenzimet e mirëmbajtjes së godinës.
Shenja dalluese ishin dhomat e larta, ballkonet prej hekuri dhe tullat e kuqe. Krizat ekonomike të fillimit të shekullit të njëzetë, e detyrojnëbashkësinë eqiraxhinjve të shpallë falimentin dhe që atëherë godina më e lartë e Nju Jorkut kthehet në një hotel, me një emër, i cili do të shndërrohej në një mit të gjallë- Chelsea Hotel.
Që nga viti 1910, shkrimtari Mark Twen do të jetë banues i përhershëm i Chelsea Hotel, gjatë kohës që ishte në Aschan School. Shumë studentë të kësaj shkolle do të jenë banues të hotelit. Në vitet ‘20- ’30, një numër shumë i madh aktivistësh, kryesisht trockistësh dhe stalinistësh, e kanë Chelsea Hotel, vendin e tyre të dashur të banimit dhe të takimeve. Vijnë edhe shkrimtarët. I pari ishte Tomas Wulf që për muaj të tërë do të shkruante romanin e tij. Në vitin 1940, Chelsea Hotel ndryshon drejtuesit. Një tregim i çuditshëm i Stjuart Kloe për të mbijetuarit e një lufte bërthamore, të cilët janë në bodrumet e hotelit do të ngjallë diskutime të mëdha.
I madhi Dilan Tomas do të vijë të banojë në këtë hotel në vitin 1953, ku edhe do të lërë frymën e fundit tre vjet më vonë.
Nuk është poeti i fundit që do të banojë atje, as edhe i fundit që atje do të vdesë.
Ngadalë- ngadalë, antikomunistët e rinj, aktorë e artistë të ndryshëm, që vijnë në Nju Jork për të fituar vendin e tyre në qiell, e konsiderojnë hotel cult, si një ndalesë të domosdoshme në karrierën e tyre artistike. Muzikantë të xhazit, piktorë, poetë, sharlatanë, vërtiten dhomë më dhomë, marrin drogë, shkruajnë muzikë, poezi.
Chelsea Hotel është një pjesë e antikulturës së po shfaqet në horizont.
Në vitet ’60 banon në hotelin e famshëm cirku i Andi Wuorholl. Do të xhirohet edhe një film, Chelsea Girls, do të shkruhet një këngë me të njëjtin titull.
Chelsea Hotel do të bëhet pjesë e mitit të muzikës rrock. Tashmë në dhomat e saj i gjen të gjithë. Bob Dilanin të kompozojë, Xhimi Hendriks të shpohet me shiringa për të marrë drogën, Mik Xhager dhe Marian Feiful në kohën e dashurisë së tyre të madhe. Të gjithë tipat e karakteret i gjen atje. Homoseksualët që gjuajnë qiraxhinjtë e hotelit, grupet e mëdha që banojnë atje e projektojnë të ardhmen e tyre e të veprës së tyre. Leonard Koen do të shkruajë këngën e famshme “Chelsea Hotel #2”
Edhe pse është shuar dekada dhe yjet e saj, hoteli ka diçka që tërheq çdo krijues të ri me shpirt të shqetësuar e shpesh herë autokatastrofik, që vërdalliset në Nju Jork.
Muzika pank shpërthen e njeh suksese të mëdha dhe Pati Smith me Ramonët, janë VIP-ët e rinj. Sind Visius dhe Nansi Spangen do të shenjojnë dhomat e hotelit me grindjet e tyre të panumërta, por edhe me fundin e tyre tragjikvdekja e tyre do të jetë historia e fundit e madhe që kalon kufijtë e hotelit dhe hyn në mit.
Sot qiraxhinjtë me të drejtë kërkojnë pjesën që besojnë se u takon. Si edhe paraardhësit e tyre janë ende të panjohur. Peripecitë, pasionet dhe vdekjet e tyre thjesht regjistrohen në kronikën e zezë dhe regjistrat e policisë. Megjithatë, të gjitha këto ngjarje të përditshme, pas disa vitesh mundet të bëhen pjesë e pandashme e një miti, pasi Chelsea Hotel është një vend mitik. Në fund të fundit nuk gjen edhe shumë hotele, që me njëqind dollarë në ditë të sigurojnë një vend pranë fantazmave të tua...
Ardi Stefa